Bút pháp đối lập của nghệ thuật Nguyễn Tuân trong tác phẩm Người Lái đò sông Đà

Bich Khoa
Bich Khoa
Bút pháp đối lập của nghệ thuật Nguyễn Tuân trong tác phẩm Người Lái đò sông Đà
Nguyễn Tuân là một trong những tác gia văn học Việt Nam. Chữ người tử tù và thiên tùy bút Người lái đò Sông Đà của ông thuộc hai thể loại khác nhau song đều được xây dựng trên cơ sở của bút pháp đối lập. Về Chữ người tử tù, thủ pháp đối lập được sử dụng ngay từ nhan đề, cách xây dựng nhân vật cho đến cảnh tượng cho chữ “có một không hai trong lịch sử” diễn ra ở cuối truyện. Còn ở Người lái đò Sông Đà, mặc dù không đậm đặc bằng song có thể nói đây cũng là thủ pháp chủ đạo của tùy bút nổi tiếng này.

Bút pháp đối lập của Nguyễn Tuân.png

Bút pháp đối lập trong Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân

Bút pháp đối lập trong Người lái đò Sông Đà được Nguyễn Tuân thể hiện trước nhất trong việc miêu tả thiên nhiên, khách thể trữ tình. Nguyễn Tuân đã nhận thấy ở con sông Đà ấy những nét đặc biệt mà không một dòng sông nào có được. “Chúng thủy giai đông tẩu/ Đà giang độc bắc lưu”. Một mình Sông Đà ngạo nghễ hướng về phía bắc trong khi các dòng sông đều chảy về biển lớn phía đông. Sự khác biệt về dòng chảy thực tế giữa con sông Đà với bao dòng khác trên miền Bắc đã là một phép đối lập tự thân, khách quan cho Nguyễn Tuân nương vào đó mà thể hiện thủ pháp văn chương.

Qua ngòi bút tài hoa và uyên bác của ông, dòng sông Đà hiện lên với vẻ đẹp trữ tình hiếm thấy. Vẻ đẹp này được kết hợp bởi ba vẻ đẹp. Thứ nhất, đó là cảnh sắc thiên nhiên của dòng sông Đà. Bằng sự quan sát tỉ mỉ kĩ lưỡng và mẫn cảm nhanh nhạy thiên bẩm hiếm có của người nghệ sĩ, Nguyễn Tuân đã khiến nước Sông Đà từ một dòng chảy đơn thuần trở thành một bản tụng ca những gì tinh túy, sâu lắng nhất của nghệ thuật phối màu sắc của thiên nhiên. Áng văn sau làm lòng người rung động trước vẻ đẹp của dòng nước Sông Đà: “Con Sông Đà tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai…Mùa xuân dòng xanh ngọc bích…Mùa thu nước Sông Đà lừ lừ chín đỏ như da mặt một người bầm đi vì rượu bữa…”. Bên cạnh vẻ đẹp hiền hòa, êm dịu ấy, con sông Đà còn hiện lên với vẻ đẹp của hai triền sông. Hai bờ Sông Đà tuy không có sự biến đổi kì thú như dòng nước nhưng cũng là bức tranh phong cảnh tuyệt đẹp với: “Cỏ gianh đồi núi đang ra những nõn búp. Một đàn hươu cúi đầu ngốn búp cỏ gianh đẫm sương đêm. Bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử”. Không chỉ đẹp, Sông Đà còn mang trong mình vẻ đẹp giàu có. Sông Đà nhiều sản vật quý hiếm. Trong lòng con sông mang dáng vẻ kiêu sa tung mình về phương bắc này là nơi hội tụ của nhiều loài cá quý như cá anh vũ, cá dầm xanh, là nơi có “…những cái hầm cá hang cá mùa khô nổ những tiếng to như mìn bộc phá rồi cá túa ra đầy tràn ruộng”. Ba vẻ đẹp ấy kết hợp lại thành vẻ đẹp trữ tình huyền ảo, đối lập với vẻ đẹp hùng vĩ, dữ dội của chính Sông Đà. Đối lập với những triền sông đẹp như tiền sử ấy là những chỗ hang đá, vách đá dựng đứng, thâm trầm, lạnh lẽo, hoang sơ vừa gợi nên nét thâm u trầm mặc vừa gợi nên sự nguy hiểm: “Cảnh đá bờ sông, dựng vách thành, mặt sông chỗ ấy chỉ lúc đúng ngọ mới có mặt trời. Có vách dá thành chẹt lòng Sông Đà như một cái yết hầu”. Đối lập với dòng nước có màu sắc biến đổi theo mùa, hiền hòa chảy như mái tóc dài thấp thoáng nơi chân mây cuối trời ấy là những con gió dữ quanh năm thổi ào ào như lòi oán giận ngàn năm vọng lại: “ nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm”, là những đợt sóng ầm ầm chảy ngày chảy đêm không dứt tưởng chừng như muốn nuốt chửng mọi vật trên đường đi: “Ngoặt khúc sông lượn, thấy sóng bọt đã trắng xóa cả một trời đá. Đá ở đây từ ngàn năm vẫn mai phục hết trong lòng sông, hình như mỗi lần có chiếc nào nhô vào đường ngoặt sông là một số hòn bèn nhổm cả dậy để vồ lấy thuyền”.

Bút pháp đối lập được Nguyễn Tuân thể hiện rõ nhất trong phần miêu tả người lái đò vượt sông. Ở trong trường đoạn này, chúng ta bắt gặp hàng loạt sự đối lập. Đó là sự đối lập giữa đối tượng miêu tả và thủ pháp miêu tả. Sự hung tợn, dữ dội của nước được Nguyễn Tuân tái hiện qua sức mạnh của ngọn lửa. Trong đoạn miêu tả ông lái đò vượt thác, Nguyễn Tuân đã hai lần sử dụng đến ánh lửa. “Tiếng nước thác nghe như là oán trách gì, rồi lại như là van xin, rồi lại như là khiêu khích, giọng gằn mà chế nhạo. Thế rồi nó rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng vầu rừng tre nứa nổ lửa, đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng” và “Mặt sông trong tích tắc lòa sáng lên như một cửa bể đom đóm rừng ùa xuống mà châm lửa vào đầu sóng”.

Sự đối lập giữa tĩnh và động trong việc miêu tả sự hung tợn của thiên nhiên. Nước Sông Đà trong trường đoạn ông lái đò vượt thác biến động khôn lường, bọt tung trắng xóa như “muốn đội cả thuyền lên”, cuồn cuộn chảy như “hùm beo đang hồng học tế mạnh”. Đối lập với cái động vô cùng của dòng nước là cái tĩnh đến chết người của những tảng đá. Đá đứng yên, lặng lẽ đến vô cùng nhưng đó là cái lặng lẽ đáng sợ. Thạch trận gồm ba lớp, mỗi lớp chỉ có một cửa sinh còn toàn là cửa tử. Va vào đá hay xô vào con sóng dữ ắt đều gặp một kết cục bi thảm. Dù động, dù tĩnh, Sông Đà vẫn luôn ẩn chứa những nguy hiểm đối với mọi người.

Nguy hiểm từ sự đối lập giữa một bên là thiên nhiên rộng lớn vô biên, vô định, vô cùng với một bên là ông lái đò cô độc. Sông Đà với hàng trăm thác nước, hàng trăm viên đá to nhỏ khác nhau như một thạch trận trên sông đang chờ đợi ông lái đò với chiếc thuyền nan bé nhỏ. Không có thuyền bạn trợ giúp, không có người chèo phụ, mình ông lái đò đối đầu với thiên nhiên hoang dã và bạo nghiệt.

Sự đối lập giữa sự hung dữ, bạo tàn của thiên nhiên và sự bình tĩnh, tự tin pha chút hài hước của ông lái đò. Đối chọi với sông nước mênh mông hung dữ, với cảnh “ mặt nước hò la”, “sóng nước như thể quân liều mạng vào sát nách mà đá trái mà thúc gối vào bụng và hông thuyền”, với thạch trận trên sông gồm hàng trăm hòn đá to nhỏ khác nhau lúc nào cũng muốn chực chờ ăn tươi nuốt sông con thuyền bé nhỏ là kinh nghiệm dày dặn, sự bình tĩnh, tự tin đầy bản lĩnh của ông lái đò. Ông am hiểu dòng nước, ông vật mình với sóng dữ, chịu đau đưa thuyền uốn lượn qua những thác ghềnh nguy hiểm, vượt qua trùng trùng thạch trận và nở nụ cười mãn nguyện khi nhìn thấy cái mặt của “thằng đá tướng đứng chiến ở cửa vào đã tiu nghỉu cái mặt xanh lè thất vọng thua cái thuyền đã đánh trúng vào cửa sinh nó trấn lấy”. Bằng những vũ khí đó, ông đã đưa con thuyền vượt qua đoạn sông dữ để xuôi về bến an toàn.

Có thể nói bút pháp đối lập là thủ pháp được Nguyễn Tuân rất ưa chuộng. Chúng ta có thể bắt gặp bút pháp này trong hầu hết các sáng tác của ông. Và Người lái đò Sông Đà là một trong những tác phẩm mà bút pháp đó đã được Nguyễn Tuân đẩy đến mức tận thiện, tận mĩ.



TS.Đoàn Minh Tâm
 
Từ khóa
bút pháp đối lập chu nguoi tu tu dòng sông đà người lái đò sông đà nguyen tuan sự đối lập tác gia văn học việt nam tùy bút văn học
121
0
0
Trò chuyện ngay
Đăng nhập để sử dụng ChatBox
  1. Thanh Triệt @ Thanh Triệt:
    @Phong Cầm hay quá, nên có 1 cuộc thi như vậy lắm
  2. Q @ QuangNhat:
    Cảm ơn VHT.
  3. Vanhoctre @ Vanhoctre:
    Được bạn. Vẫn đang mùa xuân, bạn sáng tác và để tiền tố tùy ý. BQT luôn đón nhận, biên tập để có tác phẩm hay đề xuất với bạn đọc
  4. Q @ QuangNhat:
    Mình muốn hỏi là sau khi đã có thông báo tặng thưởng sáng tác mới "về tết" (tức là đã ngừng nhận bài đăng trong mục "sáng tác", thì từ giờ khi đăng bài viết mới mình sẽ dùng tiền tố "sáng tác" có được không?
  5. Triều Anh @ Triều Anh:
    @Phong Cầm xa chợ huyện thì ít ồn ào. Chỗ chị tiếng ồn dữ lắm, có khi không làm việc được.
  6. Phong Cầm @ Phong Cầm:
    @Triều Anh, chợ huyện là cũng đông rồi, chỗ em cách huyện 30km lận.
  7. Phong Cầm @ Phong Cầm:
    Phần thưởng nhỏ thôi hổng cần lớn đâu ad
  8. Phong Cầm @ Phong Cầm:
    ad tổ chức viết ngoại truyện đi ad, ngoại truyện hoặc fanfic đều được. Box đó ít quá à
  9. H @ Haneul:
    Cả nhà onlien vui quá
  10. Triều Anh @ Triều Anh:
    Nhà chị cũng không phải thành phố, chỉ là chợ huyện thôi mà mọi người mua hoa, trái cây, vàng dữ lắm!
  11. Phong Cầm @ Phong Cầm:
    @Triều Anh, chỗ em ở quê, dân làm nông nên cũng không bị ảnh hưởng của ngày vía thần tài nhiều. Người kinh doanh và có ít tiền bạc mới thường chú trọng ngày này hơn.
  12. Triều Anh @ Triều Anh:
    Sáng nay mọi người có mua vàng tích trữ cho may mắn cả năm không? Mình đi dạy về ngang tiệm bán vàng thì người ta xếp hàng như đi rạp xem phim. Khủng thật
  13. Triều Anh @ Triều Anh:
    Chắc hành trình lên top còn dài. Mong được gần Lan Hương và Phong Cầm đã là phấn đấu lớn của bản thân rồi
  14. Phong Cầm @ Phong Cầm:
    Sáng nay tôi có nên đi mua 1 phân vàng không :v
  15. Phong Cầm @ Phong Cầm:
    Với tốc độ đỉnh cao của chị thì lên top 1 là sớm muộn :v
  16. Lan Hương @ Lan Hương:
    @Triều Anh dạo này em xuống rồi chị @Triều Anh lên ngôi nha :smile:
  17. Triều Anh @ Triều Anh:
    Không thể nào đâu Phong Cầm.Làm sao mà có khả năng vượt qua Lan Hương và em cơ chứ
  18. Phong Cầm @ Phong Cầm:
    Top 1 sever VHT là của mình rồi muahaha. Nhưng mà nguy cơ chị Triều Anh chuẩn bị đẩy mình xuống top 2 là rất cao :v
  19. Triều Anh @ Triều Anh:
    Mai Triều Anh cũng hết tết. Năm nay đi nhiều. Mệt có. Vui có. Và có bài chia sẻ với diễn đàn nhé. Chúc mọi người năm mới làm việc thuận lợi và như ý!
  20. Nguyên Vương @ Nguyên Vương:
    Mọi người ăn Tết vui vẻ chứ ạ? Ngày mai là đi làm lại rồi nhỉ :uq:
  21. Vanhoctre @ Vanhoctre:
    Chúc năm mới Diễn Đàn vạn sự như ý, Phát tài phát lộc.
  22. Triều Anh @ Triều Anh:
    Chúc mọi người năm mới An Khang Thịnh Vượng, Vạn Sự Như Ý!
  23. T @ Trương Thị Diễm Phúc:
    29 Tết r, mọi người đã dọn nhà xong chưa
  24. Vanhoctre @ Vanhoctre:
    Chúc Tất Niên vui vẻ!
  25. Hà Nội Honey @ Hà Nội Honey:
    Bạn chỉ việc copy link Youtube và dán trực tiếp vào khung soạn thảo văn bản bth là dc thôi

Sáng Tác Mới

Định hướng forum.vanhoctre.com

  • Văn Học Trẻ Online (VHTO) - Diễn đàn Học văn, sáng tác văn học mở. Nơi bạn có thể chia sẻ và cập nhật kiến thức văn học mới nhất. Tham gia sáng tác tự do, dự thi các cuộc thi sáng tác văn học mở với nhiều giải thưởng hấp dẫn, thường xuyên. Tâm sự, cafe văn chương.
    VHTO đang hoạt động thử nghiệm chờ xin giấy phép .

Đang có mặt

Không có thành viên trực tuyến.

Kiến thức Văn Học 12

Top