Tiến sĩ Elizabeth Keating, giáo sư nhân học tại Đại học Texas, đã nhận ra những giá trị của gia đình từ chính trải nghiệm của mình. Bà từng nghiên cứu và thực hiện nhiều cuộc phỏng vấn nhằm tìm hiểu lịch sử gia đình của những người xa lạ. Thế nhưng, chỉ đến khi mẹ qua đời, bà mới nhận ra rằng, người dành nhiều năm để tìm hiểu câu chuyện gia đình của người khác lại chưa từng hỏi mẹ mình những điều cần thiết để hiểu sâu hơn về chính gia đình mình. Từ trải nghiệm ấy, Keating tiến hành nghiên cứu và nhận thấy nhiều người cũng chỉ biết rất ít về cuộc đời của cha mẹ, ông bà. Khi những người lưu giữ ký ức ấy ra đi, những câu chuyện chưa từng được kể cũng biến mất theo, để lại những khoảng trống không thể lấp đầy trong lịch sử của mỗi gia đình. Chính vì vậy, lời khuyên “hãy phỏng vấn gia đình mình để khám phá những câu chuyện và kết nối khoảng cách thế hệ” của bà không chỉ là một phương pháp nghiên cứu mà còn là một lời nhắc nhở về cách con người gìn giữ mối liên hệ với những người mình yêu thương.
Hỏi, trước hết, là một cách để thừa nhận rằng chúng ta chưa thực sự biết hết về một con người. Trong đời sống thường ngày, chúng ta dễ dàng nhìn người thân qua những vai trò quen thuộc. Cha là người đi làm, mẹ là người chăm sóc gia đình, ông bà là những người già luôn kể đi kể lại những câu chuyện cũ. Khi đã quen với hình ảnh ấy, ta thường quên rằng trước khi trở thành cha mẹ, ông bà, họ cũng từng là những đứa trẻ, những người trẻ với những ước mơ, tình yêu, thất bại, nỗi sợ và những lựa chọn của riêng mình. Họ từng có một thế giới riêng mà chúng ta chưa từng được chứng kiến. Một người mẹ từng có thể là cô gái mơ ước được đi đến một nơi xa. Một người cha có thể từng đứng trước những lựa chọn khó khăn mà không biết mình sẽ đi về đâu. Một người ông có thể từng có một tình yêu đầu đời mà suốt nhiều thập niên chưa bao giờ kể lại. Đằng sau mỗi danh xưng thân thuộc là cả một lịch sử cá nhân mà nếu không hỏi, có thể chúng ta sẽ mãi mãi không biết. Bằng cách hỏi, quá khứ được vẽ lại thông qua những lời kể.
Câu chuyện về chiếc ghế trong lời kể của một người tham gia nghiên cứu của Keating đã cho thấy sức mạnh của những ký ức đời thường. Người mẹ từng xem khoảnh khắc nhìn con trở về sau giờ tan học và ngồi trò chuyện bên chiếc ghế dài trong bếp là điều tuyệt vời nhất trong ngày. Chiếc ghế ấy do người cha tự tay đóng, rồi sau này các con lại tiếp tục ngồi trên đó khi bà của chúng nướng bánh. Một vật dụng tưởng như vô tri bỗng trở thành nơi lưu giữ nhiều thế hệ của một gia đình. Nó chứng kiến những đứa trẻ lớn lên, những người cha mẹ già đi và những mối quan hệ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nếu không có sự hỏi han và chia sẻ, có thể câu chuyện về chiếc ghế ấy sẽ chỉ còn là một vật thể cũ kỹ. Nhưng khi được kể lại, nó trở thành một phần của ký ức gia đình, một thứ di sản không được di truyền bằng vật chất mà bằng những câu chuyện.
Hỏi, do vậy không chỉ là thu thập thông tin mà còn là một hành động của yêu thương, là sự thu nhận những kí ức của tình thân. Bằng cách đó, ta có cơ may hiểu nhau hơn một chút. Những trang kí ức được lật lại, những câu chuyện được khơi gợi bằng yêu thương, chấp nhận. Thông qua những câu chuyện được kể lại, ta hiểu được căn nguyên của những hành động trong hiện tại. Mâu thuẫn khi đó được lí giải không phải bằng đối thoại mà bằng sự chấp nhận, thấu hiểu. Dù bằng cách nào, cũng thật đáng để yêu những nỗ lực đưa người ta lại gần nhau. Hỏi cũng là một cách để thu hẹp khoảng cách thế hệ. Nếu thiếu đối thoại, mỗi thế hệ dễ dàng sống trong thế giới riêng của mình và nhìn thế giới của người khác bằng định kiến. Nhưng khi bắt đầu hỏi và thực sự lắng nghe, ta có cơ hội nhìn thấy con người phía sau những khác biệt. Những điều từng khiến ta khó hiểu có thể trở nên dễ cảm thông hơn khi ta biết câu chuyện đứng phía sau.
Phỏng vấn những thành viên trong gia đình mình về những câu chuyện, bí mật của họ cũng là lúc ta nói về “intergenerational trauma” - tổn thương liên thế hệ. Hỏi lúc này là cách duy trì tình yêu thương và kí ức bên trong những đứa trẻ, hóa giải những mâu thuẫn gia đình.
Hỏi, trước hết, là một cách để thừa nhận rằng chúng ta chưa thực sự biết hết về một con người. Trong đời sống thường ngày, chúng ta dễ dàng nhìn người thân qua những vai trò quen thuộc. Cha là người đi làm, mẹ là người chăm sóc gia đình, ông bà là những người già luôn kể đi kể lại những câu chuyện cũ. Khi đã quen với hình ảnh ấy, ta thường quên rằng trước khi trở thành cha mẹ, ông bà, họ cũng từng là những đứa trẻ, những người trẻ với những ước mơ, tình yêu, thất bại, nỗi sợ và những lựa chọn của riêng mình. Họ từng có một thế giới riêng mà chúng ta chưa từng được chứng kiến. Một người mẹ từng có thể là cô gái mơ ước được đi đến một nơi xa. Một người cha có thể từng đứng trước những lựa chọn khó khăn mà không biết mình sẽ đi về đâu. Một người ông có thể từng có một tình yêu đầu đời mà suốt nhiều thập niên chưa bao giờ kể lại. Đằng sau mỗi danh xưng thân thuộc là cả một lịch sử cá nhân mà nếu không hỏi, có thể chúng ta sẽ mãi mãi không biết. Bằng cách hỏi, quá khứ được vẽ lại thông qua những lời kể.
Câu chuyện về chiếc ghế trong lời kể của một người tham gia nghiên cứu của Keating đã cho thấy sức mạnh của những ký ức đời thường. Người mẹ từng xem khoảnh khắc nhìn con trở về sau giờ tan học và ngồi trò chuyện bên chiếc ghế dài trong bếp là điều tuyệt vời nhất trong ngày. Chiếc ghế ấy do người cha tự tay đóng, rồi sau này các con lại tiếp tục ngồi trên đó khi bà của chúng nướng bánh. Một vật dụng tưởng như vô tri bỗng trở thành nơi lưu giữ nhiều thế hệ của một gia đình. Nó chứng kiến những đứa trẻ lớn lên, những người cha mẹ già đi và những mối quan hệ được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nếu không có sự hỏi han và chia sẻ, có thể câu chuyện về chiếc ghế ấy sẽ chỉ còn là một vật thể cũ kỹ. Nhưng khi được kể lại, nó trở thành một phần của ký ức gia đình, một thứ di sản không được di truyền bằng vật chất mà bằng những câu chuyện.
Hỏi, do vậy không chỉ là thu thập thông tin mà còn là một hành động của yêu thương, là sự thu nhận những kí ức của tình thân. Bằng cách đó, ta có cơ may hiểu nhau hơn một chút. Những trang kí ức được lật lại, những câu chuyện được khơi gợi bằng yêu thương, chấp nhận. Thông qua những câu chuyện được kể lại, ta hiểu được căn nguyên của những hành động trong hiện tại. Mâu thuẫn khi đó được lí giải không phải bằng đối thoại mà bằng sự chấp nhận, thấu hiểu. Dù bằng cách nào, cũng thật đáng để yêu những nỗ lực đưa người ta lại gần nhau. Hỏi cũng là một cách để thu hẹp khoảng cách thế hệ. Nếu thiếu đối thoại, mỗi thế hệ dễ dàng sống trong thế giới riêng của mình và nhìn thế giới của người khác bằng định kiến. Nhưng khi bắt đầu hỏi và thực sự lắng nghe, ta có cơ hội nhìn thấy con người phía sau những khác biệt. Những điều từng khiến ta khó hiểu có thể trở nên dễ cảm thông hơn khi ta biết câu chuyện đứng phía sau.
Phỏng vấn những thành viên trong gia đình mình về những câu chuyện, bí mật của họ cũng là lúc ta nói về “intergenerational trauma” - tổn thương liên thế hệ. Hỏi lúc này là cách duy trì tình yêu thương và kí ức bên trong những đứa trẻ, hóa giải những mâu thuẫn gia đình.
