Tôi đã từng tin rằng siêu anh hùng chỉ là những cá thể vượt trội, ưu việt tồn tại trong niềm tin mong manh của tuổi thơ. Nhưng “Spider-Man: Brand New Day” - bom tấn điện ảnh năm 2026 của đạo diễn Destin Daniel Cretton - đã làm sống dậy những khoảng trời ký ức ấy bên trong những niềm tin tưởng như đã ngủ quên của tôi. Đằng sau hình hài của một con người có thể cứu cả thành phố là một con người không đủ sức giữ lại những người mình yêu thương. Chú Ben Parker qua đời, Harry chết, Gwen Stacy không thể sống sót, còn ở phần phim trước, dì May cũng đã mất. Những người tồn tại xung quanh người khổng lồ chưa chắc được bảo đảm về sự an nguy. Khoảnh khắc một người được trao quyền năng để trở thành anh hùng cũng là lúc những người bên cạnh họ có nguy cơ trở thành điểm yếu. Có lẽ, phía sau mỗi biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng là một sự bất lực, phía sau mỗi con người được bảo vệ là một “vật tế lễ”.
Người anh hùng sở hữu sức mạnh vượt khỏi giới hạn của con người nhưng không thể thoát khỏi những giới hạn của chính mình. Spiderman có thể ngăn chặn tội ác, đối đầu với những thế lực đủ sức đe dọa cả thành phố. Quyền năng khiến anh trở thành một biểu tượng của khả năng cứu rỗi. Thế nhưng, đằng sau quyền năng phi thường ấy là một trái tim biết yêu, một ký ức biết đau, một đời sống riêng cần được gìn giữ. Người anh hùng vẫn bị trói buộc bởi những mất mát mà không một sức mạnh nào có thể cứu chuộc.
Chủ nghĩa anh hùng vì thế không nên được hiểu đơn giản như sự chiến thắng của sức mạnh trước cái ác. Nó còn là câu chuyện về một con người chấp nhận bước vào nơi nguy hiểm dù biết bản thân không thể kiểm soát toàn bộ hậu quả. Anh hùng cứu được một đám đông nhưng có thể bất lực trước cái chết của một người thân. Họ có khả năng chống lại kẻ thù nhưng không thể ra lệnh cho số phận ngừng lấy đi những người mình yêu quý. Chính sự bất toàn đó làm nên chiều sâu của hình tượng anh hùng. Khi quyền năng luôn phải đối diện với giới hạn, hành động cứu người mới mang ý nghĩa của một lựa chọn thuộc về đạo đức.
Đó là lúc hình ảnh “vật tế lễ” xuất hiện.
“Vật tế lễ, đó là một người phải từ bỏ sự bình yên của mình để người khác có thể tiếp tục chiến đấu. Đó có thể là một gia đình sống trong sợ hãi vì người thân mang trên mình trách nhiệm lớn lao. Nhiều khi, nó diễn ra âm thầm trong đời sống của những con người chẳng hề có quyền năng. Trong phim, Spiderman phải sống cô độc, đơn lẻ, chấp nhận sống xa lạ với những người đã từng thân thiết. Spiderman cũng không thể bảo vệ được chú Ben Parker, cô May, cô người yêu Stacy và người bạn thân Harry. Người anh hùng có thể cứu được thế giới nhưng không thể cứu những người gần gũi với mình, cũng không thể tự cứu mình khỏi sự lạc loài, cô đơn.
Khi chúng ta tin vào sức mạnh của một người anh hùng, chúng ta cũng cần chấp nhận rằng mình chính là điểm yếu lớn nhất của người anh hùng đó. Bởi lẽ, sự siêu việt của người anh hùng có thể không bị lay chuyển, nhưng kẻ thù sẵn sàng lợi dụng sự an toàn của những người tồn tại xung quanh người anh hùng đó để thách thức giới hạn của người anh hùng. Chúng ta vốn dĩ đã không thể bảo vệ bản thân mình, chúng ta lại tiếp tục trở thành mối lo lắng, bận tâm của những người “khổng lồ”. Do vậy, tin rằng mình được bảo vệ không có nghĩa là mình sẽ an toàn.
Từ câu chuyện của những người đứng bên cạnh Spiderman, ta có thể mở rộng suy tưởng ấy ra ngoài màn ảnh. Mọi nền hòa bình đều có những con người phải trả giá để nó tồn tại. Trong chiến tranh, đó là những người lính nằm lại trên chiến trường, những gia đình mất đi người thân, những đứa trẻ lớn lên mà không có cha mẹ. Trong thời bình, cái giá ấy có thể mang hình dạng khác: những người chấp nhận rời quê hương, những cộng đồng phải sống với hậu quả của xung đột, những thế hệ tiếp tục mang ký ức của một cuộc chiến mà họ không gây ra. Lịch sử thường ghi tên những người chiến thắng, những nhà lãnh đạo, những vị tướng, những người tạo nên bước ngoặt. Nhưng phía dưới những trang sử ấy là vô số sinh mệnh không có cơ hội viết tên mình vào đó.
Người anh hùng sở hữu sức mạnh vượt khỏi giới hạn của con người nhưng không thể thoát khỏi những giới hạn của chính mình. Spiderman có thể ngăn chặn tội ác, đối đầu với những thế lực đủ sức đe dọa cả thành phố. Quyền năng khiến anh trở thành một biểu tượng của khả năng cứu rỗi. Thế nhưng, đằng sau quyền năng phi thường ấy là một trái tim biết yêu, một ký ức biết đau, một đời sống riêng cần được gìn giữ. Người anh hùng vẫn bị trói buộc bởi những mất mát mà không một sức mạnh nào có thể cứu chuộc.
Chủ nghĩa anh hùng vì thế không nên được hiểu đơn giản như sự chiến thắng của sức mạnh trước cái ác. Nó còn là câu chuyện về một con người chấp nhận bước vào nơi nguy hiểm dù biết bản thân không thể kiểm soát toàn bộ hậu quả. Anh hùng cứu được một đám đông nhưng có thể bất lực trước cái chết của một người thân. Họ có khả năng chống lại kẻ thù nhưng không thể ra lệnh cho số phận ngừng lấy đi những người mình yêu quý. Chính sự bất toàn đó làm nên chiều sâu của hình tượng anh hùng. Khi quyền năng luôn phải đối diện với giới hạn, hành động cứu người mới mang ý nghĩa của một lựa chọn thuộc về đạo đức.
Đó là lúc hình ảnh “vật tế lễ” xuất hiện.
“Vật tế lễ, đó là một người phải từ bỏ sự bình yên của mình để người khác có thể tiếp tục chiến đấu. Đó có thể là một gia đình sống trong sợ hãi vì người thân mang trên mình trách nhiệm lớn lao. Nhiều khi, nó diễn ra âm thầm trong đời sống của những con người chẳng hề có quyền năng. Trong phim, Spiderman phải sống cô độc, đơn lẻ, chấp nhận sống xa lạ với những người đã từng thân thiết. Spiderman cũng không thể bảo vệ được chú Ben Parker, cô May, cô người yêu Stacy và người bạn thân Harry. Người anh hùng có thể cứu được thế giới nhưng không thể cứu những người gần gũi với mình, cũng không thể tự cứu mình khỏi sự lạc loài, cô đơn.
Khi chúng ta tin vào sức mạnh của một người anh hùng, chúng ta cũng cần chấp nhận rằng mình chính là điểm yếu lớn nhất của người anh hùng đó. Bởi lẽ, sự siêu việt của người anh hùng có thể không bị lay chuyển, nhưng kẻ thù sẵn sàng lợi dụng sự an toàn của những người tồn tại xung quanh người anh hùng đó để thách thức giới hạn của người anh hùng. Chúng ta vốn dĩ đã không thể bảo vệ bản thân mình, chúng ta lại tiếp tục trở thành mối lo lắng, bận tâm của những người “khổng lồ”. Do vậy, tin rằng mình được bảo vệ không có nghĩa là mình sẽ an toàn.
Từ câu chuyện của những người đứng bên cạnh Spiderman, ta có thể mở rộng suy tưởng ấy ra ngoài màn ảnh. Mọi nền hòa bình đều có những con người phải trả giá để nó tồn tại. Trong chiến tranh, đó là những người lính nằm lại trên chiến trường, những gia đình mất đi người thân, những đứa trẻ lớn lên mà không có cha mẹ. Trong thời bình, cái giá ấy có thể mang hình dạng khác: những người chấp nhận rời quê hương, những cộng đồng phải sống với hậu quả của xung đột, những thế hệ tiếp tục mang ký ức của một cuộc chiến mà họ không gây ra. Lịch sử thường ghi tên những người chiến thắng, những nhà lãnh đạo, những vị tướng, những người tạo nên bước ngoặt. Nhưng phía dưới những trang sử ấy là vô số sinh mệnh không có cơ hội viết tên mình vào đó.
