CHƯƠNG 6: MẦM XUÂN TRONG TRO TÀN – NỤ CƯỜI ĐÊM ĐÔNG VÀ KHÚC LỤC BÁT KHAI SINH
Thân tôi đòi, chí anh hùng: Lửa hồng ủ dưới tro lạnh
Sau chuyến đò oan nghiệt đưa hàng ngàn bậc tinh hoa rời bến sông Thao đi biệt xứ phương Bắc, vùng đất phương Nam của người Việt chính thức oằn mình dưới ách cai trị tàn bạo của nhà Hán. Khắp dải đất Âu Lạc cũ, từ miền trung du Phong Châu xuống đến tận đồng bằng ven biển, những ngôi đình làng, đền miếu thờ tự linh thiêng – nơi gửi gắm hồn cốt của núi sông – đều bị giặc đập phá san bằng. Trên chính những nền đất thiêng ấy, quân cướp nước dựng lên những dinh trại quan lại sừng sững, những chòi canh cắm đầy chông nhọn lạnh lẽo. Trống đồng thiêng liêng bị đập vụn nấu chảy, thẻ tre kinh sách hóa thành tro bụi bay tản mác theo từng cơn gió bấc. Cả một dải non sông trù phú thuở nào nay chìm trong màu xám xịt của lầm than, máu và nước mắt.
Bôn Lang – chàng trai mang trong mình dòng máu Lạc Tướng kiêu hùng, người từng thổi tiếng khèn bầu làm say đắm lòng người đêm hội trăng rằm sông Thao – nay bị giặc tước đoạt tên họ, biến thành một gã phu chăn ngựa thấp hèn ngay trên mảnh đất Làng Bàn quê hương.
Cuộc sống của anh giờ đây chẳng khác nào cá nằm trên thớt, ngày đêm chịu đủ mọi đọa đày. Ban ngày, tấm thân vạm vỡ có xăm hình Rồng thiêng phải cúi gập xuống để gánh nước, cắt cỏ, dọn phân ngựa cho kỵ binh giặc. Chỉ cần chậm trễ nửa bước, lũ lính Hán liền vung cán giáo, quất roi da trâu vun vút xuống tấm lưng trần của anh. Những vết sẹo cũ chưa kịp lên da non đã chồng thêm vết máu mới, rách tươm và đau buốt tận xương tủy. Ban đêm, khi sức lực đã bị vắt kiệt, anh cùng hàng chục cụ già lưng còng, những đứa trẻ mồ côi và những người phụ nữ gầy yếu bị lùa vào một túp lều tranh rách nát, ẩm thấp. Họ nằm co ro bên nhau trên nền đất lạnh, vùi mình vào đống rơm rạ ẩm mốc để tìm chút hơi ấm mong manh qua đêm dài.
Thế nhưng, lũ giặc phương Bắc ngạo mạn kia có mắt cũng như mù! Chúng chỉ nhìn thấy ở Bôn Lang một tấm thân tiều tụy, lấm lem bùn đất và lặng câm chịu đòn, chứ làm sao thấu được sông sâu tĩnh lặng, lúa chín cúi đầu! Ẩn giấu bên dưới hình hài một kẻ phu phen rách rưới ấy là một ý chí anh hùng đang cuộn trào vạn trượng, một hòn than đỏ rực đang ủ mình dưới lớp tro tàn chờ ngày nổi gió lớn.
Mỗi khi đêm về, đợi lúc lũ lính canh đã uống rượu say mèm, qua khe hở của mái lá cọ rách nát, Bôn Lang lại lặng lẽ ngước nhìn lên chòm sao Bắc Đẩu xa xăm nơi cuối trời. Khóe mắt anh cay xè, lồng ngực quặn thắt lại như có ai bóp nghẹt khi nghĩ đến bóng dáng mảnh mai của em Chanh cùng hàng ngàn người con ưu tú của đất Lạc Việt đang phải oằn vai gánh gông lim, lê từng bước chân rớm máu giữa vùng tuyết trắng phương Bắc. Nỗi nhớ thương và xót xa ấy như con dao cùn cứa đi cứa lại vào gan ruột anh từng đêm.
Nhưng Bôn Lang nghiến chặt răng đến bật máu, quyết không cho phép mình ngã quỵ! Lời dặn dò đẫm máu và nước mắt của em Chanh bên song gỗ đêm mưa cùng ánh mắt rực sáng trên bến sông Thao vẫn văng vẳng bên tai anh như lời thề non nước: "Còn tiếng nói là còn bờ cõi! Anh Bôn phải sống để giữ lấy hồn cốt của tổ tiên!"
Nằm trên đống rơm lạnh, trí óc nhạy bén của chàng trai Làng Bàn không ngừng suy tính. Anh hiểu rằng thế giặc lúc này đang mạnh như thác đổ, nếu chỉ vì nỗi căm giận nhất thời mà tay không lao vào mũi giáo giáp sắt thì chẳng khác nào lấy trứng chọi đá, máu con Lạc cháu Hồng sẽ đổ xuống uổng phí, nòi giống sẽ tuyệt diệt thật sự! Cuộc chiến giành lại non sông này không thể tính bằng ngày một ngày hai, mà phải nếm mật nằm gai, chuẩn bị cho một cuộc kháng chiến trường kỳ kéo dài cả trăm năm, ngàn năm.
Gươm đồng có thể gãy, thành đất có thể sập, thẻ tre có thể bị đốt thành tro. Người Việt không thể chỉ đánh giặc bằng thứ vũ khí cầm trên tay. Anh phải rèn đúc ra một thứ "vũ khí vô hình" – một thứ vũ khí biết ẩn mình trong gió, tan vào trong mây, vô hình trước mắt quân thù nhưng lại chảy cuồn cuộn trong mạch máu của mỗi đứa trẻ đất Việt ngay từ thuở còn nằm nôi!
Tiếng khóc trẻ thơ và nụ cười thắp sáng đêm đen
Cơ duyên kỳ diệu để khai sinh ra thứ vũ khí bất diệt ấy đã đến vào một đêm chớm đông lạnh giá. Gió bấc từ phương Bắc tràn về mang theo cái rét cắt da cắt thịt, thổi thốc qua những vách nứa trống hoác của khu lều giam. Những người dân lành rách rưới chỉ biết ôm chặt lấy nhau, rúc sâu vào đống rơm khô mà run lên bần bật.
Ở góc tối nhất của túp lều, có một bé gái chừng năm tuổi. Đứa bé tội nghiệp ấy vừa mất cả cha lẫn mẹ trong ngày quân Hán phóng hỏa đốt trụi Làng Bàn. Vừa mồ côi, vừa rét mướt, lại bị lũ giặc bỏ đói suốt hai ngày trời, con bé nằm co quắp ôm cái bụng xẹp lép, khóc nấc lên từng hồi đứt quãng, thê thiết. Tiếng khóc của đứa trẻ mồ côi giữa đêm đông như xé nát ruột gan những người xung quanh, kéo cả túp lều chìm sâu vào nỗi tuyệt vọng khốn cùng.
Một bà cụ già móm mém, tấm lưng còng rạp xuống vì những trận đòn roi, cố lết tới ôm lấy đứa bé vào lòng vỗ về. Nước mắt người già chảy dài trên gương mặt nhăn nheo như vỏ cây cổ thụ: "Nín đi cháu ơi, thương bà, nín đi con... Cháu khóc to lũ giặc ngoài kia nghe thấy, chúng lại xông vào đánh chết cả lũ bây giờ con ơi!"
Thế nhưng, cơn đói cào ruột và nỗi sợ hãi quá lớn khiến đứa trẻ không sao nín được, tiếng khóc mỗi lúc một lớn hơn.Bên ngoài lều, tiếng bước chân nặng nề và tiếng quát tháo của toán lính tuần tra người Hán đang rầm rập tiến lại gần, báo hiệu một trận mưa roi sắp sửa trút xuống.
Ngay lúc ấy, Bôn Lang vội vã ngồi dậy. Anh bước nhanh tới, nhẹ nhàng nhưng vững chãi đón lấy đứa bé gầy guộc, lạnh cóng ôm gọn vào lồng ngực ấm nóng của mình. Đôi bàn tay từng bẻ gãy cổ giặc ngoài bãi lầy sông Thao, nay bỗng trở nên dịu dàng đến lạ kỳ, khẽ khàng vuốt lại mái tóc rối bù còn vương mùi khói khét của đứa trẻ.
Nhìn đôi mắt đẫm lệ của con bé, tâm trí Bôn Lang chợt trôi về những tháng ngày thanh bình xưa cũ. Anh nhớ lại nhịp chày giã cốm thình thịch dưới ánh trăng thu, nhớ lại điệu hát Xoan, hát Ghẹo dập dìu bên bến sông Thao, nhớ cả giọng nói trong trẻo như tiếng suối của em Chanh mỗi độ hẹn hò. Trong đầu anh bỗng vang lên nhịp điệu uyển chuyển, trầm bổng kỳ diệu của tiếng nói Lạc Việt – thứ tiếng mẹ đẻ thiêng liêng mà lũ giặc phương Bắc đang tìm mọi cách cấm đoán, xóa bỏ.
Tiếng bước chân lính giặc đã dừng ngay trước cửa lều. Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc ấy, Bôn Lang khẽ đằng hắng, rồi từ trong lồng ngực vạm vỡ của anh cất lên một giọng ngân trầm ấm, nhịp nhàng hệt như nhịp võng đưa trưa hè. Anh không dùng những lời dỗ dành thông thường, mà đem những tiếng nói mộc mạc hằng ngày của dân làng kết lại thành một nhịp điệu hoàn toàn mới – câu trên sáu chữ, câu dưới tám chữ, vần lưng vần chân nối tiếp nhau mềm mại như sóng nước sông Hồng, sông Thao:
"À ơi... Cái ngủ mày ngủ cho lâu,
Cái cò lặn lội bờ sâu bắt bèo…
Nín đi con hỡi đừng kêu,
Mai sau khôn lớn... giữ đèo, giữ sông..."
Một phép màu kỳ diệu đã thực sự xảy ra!
Những câu hát sáu - tám mộc mạc ấy vừa cất lên, âm điệu trầm bổng, ngân nga như mang theo hơi ấm của bầu sữa mẹ, như có bàn tay của Mẹ Âu Cơ đang dịu dàng xoa dịu nỗi đau. Đứa bé gái đang khóc ngất bỗng lắng dần tiếng nấc, đôi mắt tròn xoe còn ngấn nước chớp chớp ngước nhìn gương mặt sạm đen của Bôn Lang. Nhịp điệu sáu - tám êm ái ấy hòa đúng vào nhịp đập trái tim non nớt của nó, làm cơn sợ hãi tan biến tự lúc nào.
Và rồi, đứa trẻ vươn bàn tay nhỏ xíu, gầy guộc chạm khẽ vào cằm Bôn Lang, môi nó bỗng hé nở một nụ cười!
Trời đất ơi! Nụ cười trong trẻo như sương mai của đứa trẻ mồ côi giữa đêm đông ngục tối ấy chẳng khác nào một tia nắng ấm áp bất ngờ chiếu rọi, xua tan đi toàn bộ cái lạnh lẽo, tăm tối và nỗi khiếp sợ đang bủa vây túp lều! Toán lính Hán đứng rình bên ngoài không còn nghe thấy tiếng khóc, chỉ nghe tiếng ngân nga "à ơi" đều đều như tiếng gió thổi qua kẽ lá thì chửi đổng vài câu bằng tiếng Bắc rồi quay lưng bỏ đi.
Thấy đứa trẻ mỉm cười rồi từ từ khép mắt chìm vào giấc ngủ bình yên trong vòng tay Bôn Lang, bà cụ già móm mém đưa tay quệt nước mắt, miệng cũng mỉm cười nhẹ nhõm. Khắp túp lều tối tăm, hàng chục con người rách rưới cùng ngẩng đầu lên nhìn nhau, trong đáy mắt vốn đã tắt lịm của họ bỗng bừng lên một tia sáng kỳ lạ. Giữa cảnh gông cùm mất nước, nhà cửa bị đốt sạch, thân làm trâu ngựa, họ chợt nhận ra mình vẫn còn giữ được một báu vật vô giá mà không một lưỡi gươm, ngọn giáo nào của giặc Hán có thể cướp đoạt được: Tiếng nói của cha ông! Lời ru của đất Mẹ!
Nhìn đứa trẻ say ngủ trên tay, hai giọt nước mắt nóng hổi lăn dài trên gò má hốc hác của Bôn Lang, nhưng trên môi anh cũng nở một nụ cười rạng rỡ lần đầu tiên kể từ ngày Làng Bàn thất thủ.
Anh đã tìm ra rồi! Điệu thơ sáu - tám (Lục Bát) kết tinh từ hơi thở và nhịp sống của người Lạc Việt này chính là chiếc chìa khóa vàng để giữ gìn hồn nước! Nó không cần khắc lên thẻ tre để giặc có thể gom lại đốt cháy; nó không cần đúc lên mặt trống đồng để giặc có thể dùng búa đập tan. Nó sống ở đầu môi, nằm trong trí nhớ, truyền từ hơi thở người mẹ sang trái tim người con một cách tự nhiên như cơm ăn nước uống hằng ngày!
Khúc Lục Bát khai sinh – Rèn gươm báu trong lời ăn tiếng nói
Kể từ đêm đông kỳ diệu ấy, Bôn Lang bắt đầu một cuộc trường chinh sáng tạo âm thầm, vĩ đại và bền bỉ bậc nhất trong lịch sử giống nòi.
Ban ngày, dưới con mắt của lũ cai ngục nhà Hán, anh vẫn là một gã phu chăn ngựa lầm lì, nhẫn nhục gánh nước, chẻ củi.Nhưng sâu trong tâm khảm, trí óc của chàng trai dòng dõi Lạc Tướng đã hóa thành một lò luyện kim khổng lồ – không phải luyện đồng thau để đúc mũi tên, mà là luyện chữ nghĩa, vần điệu! Anh lắng nghe nhịp sống của quê hương để bắt lấy nhịp thơ: nhịp chày giã gạo thình thịch mỗi chiều về, nhịp mái chèo khua nước trên dòng sông Thao, nhịp thoi đưa lách cách của các mẹ, các chị bên khung cửi.
Anh gom góp lại toàn bộ kho tàng sử tích thời Hồng Bàng – Văn Lang – Âu Lạc, những đạo lý trị nước, những bài học làm người và cả kinh nghiệm trông trời, trông đất, trông mây mà cha của em Chanh cùng các bậc già làng từng truyền dạy. Anh gạn đục khơi trong, lược bỏ hết những chữ nghĩa cầu kỳ phức tạp, rồi gói ghém tất cả tinh hoa ấy vào những câu ca dao, tục ngữ ngắn gọn, mộc mạc, vần điệu nhịp nhàng theo thể câu sáu - câu tám (Lục Bát), khiến cho bất kỳ người dân cày, đứa trẻ chăn trâu nào hễ nghe qua một lần là nhớ mãi không quên!
Không có thẻ tre, anh lấy lòng người làm sách. Không có dao khắc, anh lấy tiếng nói làm bút.
Để nhắc nhở con cháu muôn đời về cội nguồn thiêng liêng nơi bọc trăm trứng của Đức Cha Lạc Long Quân và Mẹ Âu Cơ, dạy dân ta dù sống ở miền biển hay miền ngược cũng là anh em ruột thịt, Bôn Lang vừa đập đất vừa khẽ hát truyền cho những người bạn tù:
"Con người có tổ có tông,
Như cây có cội, như sông có nguồn.
Dẫu cho biển cạn non mòn,
Cháu con Lạc Việt vẫn dòng Rồng Tiên!"
Để khuyên nhủ bà con dân làng giữa cảnh lầm than mất nước phải biết đùm bọc, che chở lẫn nhau, tuyệt đối không để lũ giặc phương Bắc dùng mưu thâm kế hiểm mua chuộc, chia rẽ tình máu mủ đồng bào, anh lại gửi vào gió những câu ca thấm đẫm nghĩa tình:
"Bầu ơi thương lấy bí cùng, Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn.Nhiễu điều phủ lấy giá gương, Người trong một nước phải thương nhau cùng!” Và da diết hơn cả, anh đem trọn vẹn mối tình sâu nặng, khắc cốt ghi tâm với em Chanh đang chịu cảnh lưu đày nơi đất Bắc xa xôi, hòa quyện vào nỗi đau mất nước để dệt nên lời thề son sắt, bất khuất trước bạo quyền:
"Trăm năm bia đá thì mòn,
Ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ.
Sông Thao nước chảy đôi bờ,
Lòng anh giữ nước, đợi chờ em Chanh!"
Những câu ca dao, tục ngữ lục bát ấy mang một sức sống mãnh liệt chưa từng thấy. Nó không cần một trang sách nào để lưu giữ, mà cứ thế truyền từ miệng người này sang tai người khác nhanh như gió thổi trên đồng. Nó tựa như mạch nước ngầm mát ngọt chảy luồn dưới lớp đất khô cằn, lặng lẽ thấm qua từng lũy tre xanh, từng bờ ruộng, từng bến nước.
Ngoài đồng sâu, những người nông dân Lạc Việt mình lấm bùn đất hát truyền cho nhau nghe khi cấy lúa, gặt mùa để quên đi nỗi nhọc nhằn dưới roi vọt của quan quân nhà Hán. Trong những túp lều tranh lạnh lẽo đêm đêm, các bà mẹ, người chị giấu nước mắt vào trong, cất tiếng hát ru bằng những câu lục bát ấy để truyền dòng máu yêu nước và tiếng nói mẹ đẻ vào tâm hồn con trẻ ngay từ thuở còn nằm nôi. Đến cả lũ trẻ nhỏ vắt vẻo trên lưng trâu chiều chiều cũng nghêu ngao hát vang cả triền đê, dệt nên một bức tường thành văn hóa vô hình nhưng vững chắc hơn mọi thành đồng vách sắt!
Bịt mắt quân thù, gieo mầm phục hưng rực rỡ
Lũ quan lại và binh lính nhà Hán đóng đồn trên đất Phong Châu và khắp các quận Giao Chỉ, Cửu Chân ngày ngày vẫn nghe văng vẳng bên tai những điệu hát ngân nga, trầm bổng ấy từ ngoài đồng ruộng hay trong các xóm làng. Ban đầu, bản tính đa nghi khiến chúng sinh nghi, liền bắt mấy người dân cày về đồn tra khảo.
Thế nhưng, khi nghe đám thông ngôn dịch lại một cách ngô nghê rằng đó chỉ là những câu hát nói về "con cò, cái bèo, quả bầu, quả bí, chuyện trai gái thương nhau...", lũ quan tướng nhà Hán liền phá lên cười ngạo nghễ rồi phẩy tay cho qua! Trong con mắt kiêu căng của kẻ thống trị phương Bắc, chữ nghĩa văn hóa cao quý phải là những nét chữ Hán vuông vức viết trên lụa gấm, khắc trên thẻ tre, phải tốn hàng chục năm đèn sách nơi cung điện mới học thành tài. Còn dăm ba câu hát truyền miệng dân dã ngoài ruộng bùn, trong xó bếp của đám dân đen đóng khố cởi trần này, đối với chúng, chẳng qua chỉ là thứ tiếng chim kêu vượn hót vô nghĩa để giải khuây lúc làm lụng mệt nhọc. Chúng hoàn toàn coi khinh, chẳng thèm để tâm cấm đoán!
Lũ giặc cướp nước có nằm mơ cũng không thể ngờ rằng: Chính sự ngạo mạn, coi trời bằng vung ấy đã tự bịt mắt bịt tai chúng, để lọt lưới một thứ vũ khí tối thượng đang ngày đêm đào rỗng nền móng cai trị của đế chế phương Bắc!
Kể từ đó, mỗi câu ca dao lục bát được cất lên là một nhát búa vô hình rèn đúc thêm ý chí quật cường cho người dân đất Việt. Mỗi lời ru ầu ơ của người mẹ bên cánh võng là một lớp giáp sắt vô hình bảo vệ tâm thức con trẻ khỏi âm mưu đồng hóa của ngoại bang.
Bằng trí tuệ và trái tim rỉ máu của mình, Bôn Lang đã hoàn thành một sứ mệnh vĩ đại: Anh đã cất giấu trọn vẹn bộ quốc sử Hồng Bàng – Văn Lang – Âu Lạc, cất giấu cốt cách Rồng Tiên và kho tàng tiếng nói thuần khiết của tổ tiên vào trong chiếc áo vải thô mộc mạc của những câu ca dao, tục ngữ dân gian! Thứ vũ khí ấy tuy không có mũi nhọn để đâm thủng giáp sắt của quân thù ngay trước mắt, nhưng lại có sức mạnh vĩnh cửu để giữ cho linh hồn dân tộc không bao giờ bị hòa tan suốt ngàn năm Bắc thuộc.
Dưới bóng đêm dày đặc của ách đô hộ, từ trong đống tro tàn lạnh lẽo của Làng Bàn, những mầm xanh của mùa xuân đã âm thầm nứt vỏ, xuyên qua lớp đất đá khô cằn để vươn lên đón ánh mặt trời. Những giọt nước mắt tủi hờn vì mất nước thuở nào nay đã nhường chỗ cho những ánh mắt thâm trầm, kiên định và rực sáng niềm tin.
Bôn Lang và mỗi người dân đất Việt đều vững tin rằng: Một ngày không xa – có thể là vài mươi năm nữa khi những đứa trẻ đang lớn lên trong tiếng hát ru này vươn vai thành những tráng sĩ, hoặc dẫu có phải trải qua hàng chục thế hệ, hàng ngàn năm sau đi chăng nữa – con cháu đời sau khi cất tiếng đọc lên những câu ca dao lục bát ấy sẽ tự khắc giải mã được bức mật thư thiêng liêng mà tổ tiên gửi lại!
Khi ấy, hậu thế sẽ biết rõ mình là ai, mang trong ngực dòng máu cao quý của Con Rồng Cháu Tiên, của các Vua Hùng mở nước! Và một khi thời cơ chín muồi, từ khắp các xóm làng ven sông Thao, sông Hồng cho tới tận miền Cửu Chân, Nhật Nam, tiếng trống đồng Lạc Việt sẽ lại một lần nữa nổi lên rền vang như sấm dậy, ngọn cờ đại nghĩa thêu hình chim Lạc sẽ lại phấp phới tung bay, quét sạch bóng quân thù ra khỏi bờ cõi, giành lại non sông gấm vóc cho muôn đời con cháu mai sau !
Thân tôi đòi, chí anh hùng: Lửa hồng ủ dưới tro lạnh
Sau chuyến đò oan nghiệt đưa hàng ngàn bậc tinh hoa rời bến sông Thao đi biệt xứ phương Bắc, vùng đất phương Nam của người Việt chính thức oằn mình dưới ách cai trị tàn bạo của nhà Hán. Khắp dải đất Âu Lạc cũ, từ miền trung du Phong Châu xuống đến tận đồng bằng ven biển, những ngôi đình làng, đền miếu thờ tự linh thiêng – nơi gửi gắm hồn cốt của núi sông – đều bị giặc đập phá san bằng. Trên chính những nền đất thiêng ấy, quân cướp nước dựng lên những dinh trại quan lại sừng sững, những chòi canh cắm đầy chông nhọn lạnh lẽo. Trống đồng thiêng liêng bị đập vụn nấu chảy, thẻ tre kinh sách hóa thành tro bụi bay tản mác theo từng cơn gió bấc. Cả một dải non sông trù phú thuở nào nay chìm trong màu xám xịt của lầm than, máu và nước mắt.
Bôn Lang – chàng trai mang trong mình dòng máu Lạc Tướng kiêu hùng, người từng thổi tiếng khèn bầu làm say đắm lòng người đêm hội trăng rằm sông Thao – nay bị giặc tước đoạt tên họ, biến thành một gã phu chăn ngựa thấp hèn ngay trên mảnh đất Làng Bàn quê hương.
Cuộc sống của anh giờ đây chẳng khác nào cá nằm trên thớt, ngày đêm chịu đủ mọi đọa đày. Ban ngày, tấm thân vạm vỡ có xăm hình Rồng thiêng phải cúi gập xuống để gánh nước, cắt cỏ, dọn phân ngựa cho kỵ binh giặc. Chỉ cần chậm trễ nửa bước, lũ lính Hán liền vung cán giáo, quất roi da trâu vun vút xuống tấm lưng trần của anh. Những vết sẹo cũ chưa kịp lên da non đã chồng thêm vết máu mới, rách tươm và đau buốt tận xương tủy. Ban đêm, khi sức lực đã bị vắt kiệt, anh cùng hàng chục cụ già lưng còng, những đứa trẻ mồ côi và những người phụ nữ gầy yếu bị lùa vào một túp lều tranh rách nát, ẩm thấp. Họ nằm co ro bên nhau trên nền đất lạnh, vùi mình vào đống rơm rạ ẩm mốc để tìm chút hơi ấm mong manh qua đêm dài.
Thế nhưng, lũ giặc phương Bắc ngạo mạn kia có mắt cũng như mù! Chúng chỉ nhìn thấy ở Bôn Lang một tấm thân tiều tụy, lấm lem bùn đất và lặng câm chịu đòn, chứ làm sao thấu được sông sâu tĩnh lặng, lúa chín cúi đầu! Ẩn giấu bên dưới hình hài một kẻ phu phen rách rưới ấy là một ý chí anh hùng đang cuộn trào vạn trượng, một hòn than đỏ rực đang ủ mình dưới lớp tro tàn chờ ngày nổi gió lớn.
Mỗi khi đêm về, đợi lúc lũ lính canh đã uống rượu say mèm, qua khe hở của mái lá cọ rách nát, Bôn Lang lại lặng lẽ ngước nhìn lên chòm sao Bắc Đẩu xa xăm nơi cuối trời. Khóe mắt anh cay xè, lồng ngực quặn thắt lại như có ai bóp nghẹt khi nghĩ đến bóng dáng mảnh mai của em Chanh cùng hàng ngàn người con ưu tú của đất Lạc Việt đang phải oằn vai gánh gông lim, lê từng bước chân rớm máu giữa vùng tuyết trắng phương Bắc. Nỗi nhớ thương và xót xa ấy như con dao cùn cứa đi cứa lại vào gan ruột anh từng đêm.
Nhưng Bôn Lang nghiến chặt răng đến bật máu, quyết không cho phép mình ngã quỵ! Lời dặn dò đẫm máu và nước mắt của em Chanh bên song gỗ đêm mưa cùng ánh mắt rực sáng trên bến sông Thao vẫn văng vẳng bên tai anh như lời thề non nước: "Còn tiếng nói là còn bờ cõi! Anh Bôn phải sống để giữ lấy hồn cốt của tổ tiên!"
Nằm trên đống rơm lạnh, trí óc nhạy bén của chàng trai Làng Bàn không ngừng suy tính. Anh hiểu rằng thế giặc lúc này đang mạnh như thác đổ, nếu chỉ vì nỗi căm giận nhất thời mà tay không lao vào mũi giáo giáp sắt thì chẳng khác nào lấy trứng chọi đá, máu con Lạc cháu Hồng sẽ đổ xuống uổng phí, nòi giống sẽ tuyệt diệt thật sự! Cuộc chiến giành lại non sông này không thể tính bằng ngày một ngày hai, mà phải nếm mật nằm gai, chuẩn bị cho một cuộc kháng chiến trường kỳ kéo dài cả trăm năm, ngàn năm.
Gươm đồng có thể gãy, thành đất có thể sập, thẻ tre có thể bị đốt thành tro. Người Việt không thể chỉ đánh giặc bằng thứ vũ khí cầm trên tay. Anh phải rèn đúc ra một thứ "vũ khí vô hình" – một thứ vũ khí biết ẩn mình trong gió, tan vào trong mây, vô hình trước mắt quân thù nhưng lại chảy cuồn cuộn trong mạch máu của mỗi đứa trẻ đất Việt ngay từ thuở còn nằm nôi!
Tiếng khóc trẻ thơ và nụ cười thắp sáng đêm đen
Cơ duyên kỳ diệu để khai sinh ra thứ vũ khí bất diệt ấy đã đến vào một đêm chớm đông lạnh giá. Gió bấc từ phương Bắc tràn về mang theo cái rét cắt da cắt thịt, thổi thốc qua những vách nứa trống hoác của khu lều giam. Những người dân lành rách rưới chỉ biết ôm chặt lấy nhau, rúc sâu vào đống rơm khô mà run lên bần bật.
Ở góc tối nhất của túp lều, có một bé gái chừng năm tuổi. Đứa bé tội nghiệp ấy vừa mất cả cha lẫn mẹ trong ngày quân Hán phóng hỏa đốt trụi Làng Bàn. Vừa mồ côi, vừa rét mướt, lại bị lũ giặc bỏ đói suốt hai ngày trời, con bé nằm co quắp ôm cái bụng xẹp lép, khóc nấc lên từng hồi đứt quãng, thê thiết. Tiếng khóc của đứa trẻ mồ côi giữa đêm đông như xé nát ruột gan những người xung quanh, kéo cả túp lều chìm sâu vào nỗi tuyệt vọng khốn cùng.
Một bà cụ già móm mém, tấm lưng còng rạp xuống vì những trận đòn roi, cố lết tới ôm lấy đứa bé vào lòng vỗ về. Nước mắt người già chảy dài trên gương mặt nhăn nheo như vỏ cây cổ thụ: "Nín đi cháu ơi, thương bà, nín đi con... Cháu khóc to lũ giặc ngoài kia nghe thấy, chúng lại xông vào đánh chết cả lũ bây giờ con ơi!"
Thế nhưng, cơn đói cào ruột và nỗi sợ hãi quá lớn khiến đứa trẻ không sao nín được, tiếng khóc mỗi lúc một lớn hơn.Bên ngoài lều, tiếng bước chân nặng nề và tiếng quát tháo của toán lính tuần tra người Hán đang rầm rập tiến lại gần, báo hiệu một trận mưa roi sắp sửa trút xuống.
Ngay lúc ấy, Bôn Lang vội vã ngồi dậy. Anh bước nhanh tới, nhẹ nhàng nhưng vững chãi đón lấy đứa bé gầy guộc, lạnh cóng ôm gọn vào lồng ngực ấm nóng của mình. Đôi bàn tay từng bẻ gãy cổ giặc ngoài bãi lầy sông Thao, nay bỗng trở nên dịu dàng đến lạ kỳ, khẽ khàng vuốt lại mái tóc rối bù còn vương mùi khói khét của đứa trẻ.
Nhìn đôi mắt đẫm lệ của con bé, tâm trí Bôn Lang chợt trôi về những tháng ngày thanh bình xưa cũ. Anh nhớ lại nhịp chày giã cốm thình thịch dưới ánh trăng thu, nhớ lại điệu hát Xoan, hát Ghẹo dập dìu bên bến sông Thao, nhớ cả giọng nói trong trẻo như tiếng suối của em Chanh mỗi độ hẹn hò. Trong đầu anh bỗng vang lên nhịp điệu uyển chuyển, trầm bổng kỳ diệu của tiếng nói Lạc Việt – thứ tiếng mẹ đẻ thiêng liêng mà lũ giặc phương Bắc đang tìm mọi cách cấm đoán, xóa bỏ.
Tiếng bước chân lính giặc đã dừng ngay trước cửa lều. Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc ấy, Bôn Lang khẽ đằng hắng, rồi từ trong lồng ngực vạm vỡ của anh cất lên một giọng ngân trầm ấm, nhịp nhàng hệt như nhịp võng đưa trưa hè. Anh không dùng những lời dỗ dành thông thường, mà đem những tiếng nói mộc mạc hằng ngày của dân làng kết lại thành một nhịp điệu hoàn toàn mới – câu trên sáu chữ, câu dưới tám chữ, vần lưng vần chân nối tiếp nhau mềm mại như sóng nước sông Hồng, sông Thao:
"À ơi... Cái ngủ mày ngủ cho lâu,
Cái cò lặn lội bờ sâu bắt bèo…
Nín đi con hỡi đừng kêu,
Mai sau khôn lớn... giữ đèo, giữ sông..."
Một phép màu kỳ diệu đã thực sự xảy ra!
Những câu hát sáu - tám mộc mạc ấy vừa cất lên, âm điệu trầm bổng, ngân nga như mang theo hơi ấm của bầu sữa mẹ, như có bàn tay của Mẹ Âu Cơ đang dịu dàng xoa dịu nỗi đau. Đứa bé gái đang khóc ngất bỗng lắng dần tiếng nấc, đôi mắt tròn xoe còn ngấn nước chớp chớp ngước nhìn gương mặt sạm đen của Bôn Lang. Nhịp điệu sáu - tám êm ái ấy hòa đúng vào nhịp đập trái tim non nớt của nó, làm cơn sợ hãi tan biến tự lúc nào.
Và rồi, đứa trẻ vươn bàn tay nhỏ xíu, gầy guộc chạm khẽ vào cằm Bôn Lang, môi nó bỗng hé nở một nụ cười!
Trời đất ơi! Nụ cười trong trẻo như sương mai của đứa trẻ mồ côi giữa đêm đông ngục tối ấy chẳng khác nào một tia nắng ấm áp bất ngờ chiếu rọi, xua tan đi toàn bộ cái lạnh lẽo, tăm tối và nỗi khiếp sợ đang bủa vây túp lều! Toán lính Hán đứng rình bên ngoài không còn nghe thấy tiếng khóc, chỉ nghe tiếng ngân nga "à ơi" đều đều như tiếng gió thổi qua kẽ lá thì chửi đổng vài câu bằng tiếng Bắc rồi quay lưng bỏ đi.
Thấy đứa trẻ mỉm cười rồi từ từ khép mắt chìm vào giấc ngủ bình yên trong vòng tay Bôn Lang, bà cụ già móm mém đưa tay quệt nước mắt, miệng cũng mỉm cười nhẹ nhõm. Khắp túp lều tối tăm, hàng chục con người rách rưới cùng ngẩng đầu lên nhìn nhau, trong đáy mắt vốn đã tắt lịm của họ bỗng bừng lên một tia sáng kỳ lạ. Giữa cảnh gông cùm mất nước, nhà cửa bị đốt sạch, thân làm trâu ngựa, họ chợt nhận ra mình vẫn còn giữ được một báu vật vô giá mà không một lưỡi gươm, ngọn giáo nào của giặc Hán có thể cướp đoạt được: Tiếng nói của cha ông! Lời ru của đất Mẹ!
Nhìn đứa trẻ say ngủ trên tay, hai giọt nước mắt nóng hổi lăn dài trên gò má hốc hác của Bôn Lang, nhưng trên môi anh cũng nở một nụ cười rạng rỡ lần đầu tiên kể từ ngày Làng Bàn thất thủ.
Anh đã tìm ra rồi! Điệu thơ sáu - tám (Lục Bát) kết tinh từ hơi thở và nhịp sống của người Lạc Việt này chính là chiếc chìa khóa vàng để giữ gìn hồn nước! Nó không cần khắc lên thẻ tre để giặc có thể gom lại đốt cháy; nó không cần đúc lên mặt trống đồng để giặc có thể dùng búa đập tan. Nó sống ở đầu môi, nằm trong trí nhớ, truyền từ hơi thở người mẹ sang trái tim người con một cách tự nhiên như cơm ăn nước uống hằng ngày!
Khúc Lục Bát khai sinh – Rèn gươm báu trong lời ăn tiếng nói
Kể từ đêm đông kỳ diệu ấy, Bôn Lang bắt đầu một cuộc trường chinh sáng tạo âm thầm, vĩ đại và bền bỉ bậc nhất trong lịch sử giống nòi.
Ban ngày, dưới con mắt của lũ cai ngục nhà Hán, anh vẫn là một gã phu chăn ngựa lầm lì, nhẫn nhục gánh nước, chẻ củi.Nhưng sâu trong tâm khảm, trí óc của chàng trai dòng dõi Lạc Tướng đã hóa thành một lò luyện kim khổng lồ – không phải luyện đồng thau để đúc mũi tên, mà là luyện chữ nghĩa, vần điệu! Anh lắng nghe nhịp sống của quê hương để bắt lấy nhịp thơ: nhịp chày giã gạo thình thịch mỗi chiều về, nhịp mái chèo khua nước trên dòng sông Thao, nhịp thoi đưa lách cách của các mẹ, các chị bên khung cửi.
Anh gom góp lại toàn bộ kho tàng sử tích thời Hồng Bàng – Văn Lang – Âu Lạc, những đạo lý trị nước, những bài học làm người và cả kinh nghiệm trông trời, trông đất, trông mây mà cha của em Chanh cùng các bậc già làng từng truyền dạy. Anh gạn đục khơi trong, lược bỏ hết những chữ nghĩa cầu kỳ phức tạp, rồi gói ghém tất cả tinh hoa ấy vào những câu ca dao, tục ngữ ngắn gọn, mộc mạc, vần điệu nhịp nhàng theo thể câu sáu - câu tám (Lục Bát), khiến cho bất kỳ người dân cày, đứa trẻ chăn trâu nào hễ nghe qua một lần là nhớ mãi không quên!
Không có thẻ tre, anh lấy lòng người làm sách. Không có dao khắc, anh lấy tiếng nói làm bút.
Để nhắc nhở con cháu muôn đời về cội nguồn thiêng liêng nơi bọc trăm trứng của Đức Cha Lạc Long Quân và Mẹ Âu Cơ, dạy dân ta dù sống ở miền biển hay miền ngược cũng là anh em ruột thịt, Bôn Lang vừa đập đất vừa khẽ hát truyền cho những người bạn tù:
"Con người có tổ có tông,
Như cây có cội, như sông có nguồn.
Dẫu cho biển cạn non mòn,
Cháu con Lạc Việt vẫn dòng Rồng Tiên!"
Để khuyên nhủ bà con dân làng giữa cảnh lầm than mất nước phải biết đùm bọc, che chở lẫn nhau, tuyệt đối không để lũ giặc phương Bắc dùng mưu thâm kế hiểm mua chuộc, chia rẽ tình máu mủ đồng bào, anh lại gửi vào gió những câu ca thấm đẫm nghĩa tình:
"Bầu ơi thương lấy bí cùng, Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn.Nhiễu điều phủ lấy giá gương, Người trong một nước phải thương nhau cùng!” Và da diết hơn cả, anh đem trọn vẹn mối tình sâu nặng, khắc cốt ghi tâm với em Chanh đang chịu cảnh lưu đày nơi đất Bắc xa xôi, hòa quyện vào nỗi đau mất nước để dệt nên lời thề son sắt, bất khuất trước bạo quyền:
"Trăm năm bia đá thì mòn,
Ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ.
Sông Thao nước chảy đôi bờ,
Lòng anh giữ nước, đợi chờ em Chanh!"
Những câu ca dao, tục ngữ lục bát ấy mang một sức sống mãnh liệt chưa từng thấy. Nó không cần một trang sách nào để lưu giữ, mà cứ thế truyền từ miệng người này sang tai người khác nhanh như gió thổi trên đồng. Nó tựa như mạch nước ngầm mát ngọt chảy luồn dưới lớp đất khô cằn, lặng lẽ thấm qua từng lũy tre xanh, từng bờ ruộng, từng bến nước.
Ngoài đồng sâu, những người nông dân Lạc Việt mình lấm bùn đất hát truyền cho nhau nghe khi cấy lúa, gặt mùa để quên đi nỗi nhọc nhằn dưới roi vọt của quan quân nhà Hán. Trong những túp lều tranh lạnh lẽo đêm đêm, các bà mẹ, người chị giấu nước mắt vào trong, cất tiếng hát ru bằng những câu lục bát ấy để truyền dòng máu yêu nước và tiếng nói mẹ đẻ vào tâm hồn con trẻ ngay từ thuở còn nằm nôi. Đến cả lũ trẻ nhỏ vắt vẻo trên lưng trâu chiều chiều cũng nghêu ngao hát vang cả triền đê, dệt nên một bức tường thành văn hóa vô hình nhưng vững chắc hơn mọi thành đồng vách sắt!
Bịt mắt quân thù, gieo mầm phục hưng rực rỡ
Lũ quan lại và binh lính nhà Hán đóng đồn trên đất Phong Châu và khắp các quận Giao Chỉ, Cửu Chân ngày ngày vẫn nghe văng vẳng bên tai những điệu hát ngân nga, trầm bổng ấy từ ngoài đồng ruộng hay trong các xóm làng. Ban đầu, bản tính đa nghi khiến chúng sinh nghi, liền bắt mấy người dân cày về đồn tra khảo.
Thế nhưng, khi nghe đám thông ngôn dịch lại một cách ngô nghê rằng đó chỉ là những câu hát nói về "con cò, cái bèo, quả bầu, quả bí, chuyện trai gái thương nhau...", lũ quan tướng nhà Hán liền phá lên cười ngạo nghễ rồi phẩy tay cho qua! Trong con mắt kiêu căng của kẻ thống trị phương Bắc, chữ nghĩa văn hóa cao quý phải là những nét chữ Hán vuông vức viết trên lụa gấm, khắc trên thẻ tre, phải tốn hàng chục năm đèn sách nơi cung điện mới học thành tài. Còn dăm ba câu hát truyền miệng dân dã ngoài ruộng bùn, trong xó bếp của đám dân đen đóng khố cởi trần này, đối với chúng, chẳng qua chỉ là thứ tiếng chim kêu vượn hót vô nghĩa để giải khuây lúc làm lụng mệt nhọc. Chúng hoàn toàn coi khinh, chẳng thèm để tâm cấm đoán!
Lũ giặc cướp nước có nằm mơ cũng không thể ngờ rằng: Chính sự ngạo mạn, coi trời bằng vung ấy đã tự bịt mắt bịt tai chúng, để lọt lưới một thứ vũ khí tối thượng đang ngày đêm đào rỗng nền móng cai trị của đế chế phương Bắc!
Kể từ đó, mỗi câu ca dao lục bát được cất lên là một nhát búa vô hình rèn đúc thêm ý chí quật cường cho người dân đất Việt. Mỗi lời ru ầu ơ của người mẹ bên cánh võng là một lớp giáp sắt vô hình bảo vệ tâm thức con trẻ khỏi âm mưu đồng hóa của ngoại bang.
Bằng trí tuệ và trái tim rỉ máu của mình, Bôn Lang đã hoàn thành một sứ mệnh vĩ đại: Anh đã cất giấu trọn vẹn bộ quốc sử Hồng Bàng – Văn Lang – Âu Lạc, cất giấu cốt cách Rồng Tiên và kho tàng tiếng nói thuần khiết của tổ tiên vào trong chiếc áo vải thô mộc mạc của những câu ca dao, tục ngữ dân gian! Thứ vũ khí ấy tuy không có mũi nhọn để đâm thủng giáp sắt của quân thù ngay trước mắt, nhưng lại có sức mạnh vĩnh cửu để giữ cho linh hồn dân tộc không bao giờ bị hòa tan suốt ngàn năm Bắc thuộc.
Dưới bóng đêm dày đặc của ách đô hộ, từ trong đống tro tàn lạnh lẽo của Làng Bàn, những mầm xanh của mùa xuân đã âm thầm nứt vỏ, xuyên qua lớp đất đá khô cằn để vươn lên đón ánh mặt trời. Những giọt nước mắt tủi hờn vì mất nước thuở nào nay đã nhường chỗ cho những ánh mắt thâm trầm, kiên định và rực sáng niềm tin.
Bôn Lang và mỗi người dân đất Việt đều vững tin rằng: Một ngày không xa – có thể là vài mươi năm nữa khi những đứa trẻ đang lớn lên trong tiếng hát ru này vươn vai thành những tráng sĩ, hoặc dẫu có phải trải qua hàng chục thế hệ, hàng ngàn năm sau đi chăng nữa – con cháu đời sau khi cất tiếng đọc lên những câu ca dao lục bát ấy sẽ tự khắc giải mã được bức mật thư thiêng liêng mà tổ tiên gửi lại!
Khi ấy, hậu thế sẽ biết rõ mình là ai, mang trong ngực dòng máu cao quý của Con Rồng Cháu Tiên, của các Vua Hùng mở nước! Và một khi thời cơ chín muồi, từ khắp các xóm làng ven sông Thao, sông Hồng cho tới tận miền Cửu Chân, Nhật Nam, tiếng trống đồng Lạc Việt sẽ lại một lần nữa nổi lên rền vang như sấm dậy, ngọn cờ đại nghĩa thêu hình chim Lạc sẽ lại phấp phới tung bay, quét sạch bóng quân thù ra khỏi bờ cõi, giành lại non sông gấm vóc cho muôn đời con cháu mai sau !
