Dạo gần đây, tôi vô cùng bức xúc khi đọc được câu chuyện xảy ra với một sinh viên nữ tại một Đại học top đầu thế giới. Đó là một trường học thuộc Ivy League, nơi được đánh giá là ngôi trường tinh hoa và danh giá. Tuy nhiên, dường như trong lịch sử ngôi trường này đã chứng kiến một vết nhơ khi câu chuyện đau lòng ấy xảy ra. Trong cuộc đời mỗi con người, cũng như trong lịch sử của một tổ chức, danh tiếng là một giá trị không dễ dàng có được. Một ngôi trường có lịch sử lâu đời, những thành tựu nổi bật, những thế hệ sinh viên xuất chúng hay những giải thưởng danh giá đều là kết quả của một quá trình xây dựng lâu dài. Thế nhưng, danh tiếng dù lớn đến đâu cũng không thể trở thành hệ quy chiếu tuyệt đối bảo đảm rằng mọi cá nhân thuộc về một tập thể đều trong sạch, tử tế hay không mắc sai lầm. Bởi cuối cùng, giá trị của một con người không nằm ở nơi họ học, những danh hiệu họ sở hữu hay những thành tích họ đạt được, mà được thể hiện rõ nhất qua cách họ sống và cách họ đối xử với người khác.
Những tranh luận xung quanh vụ việc một nữ sinh cáo buộc một số thành viên của hội nam sinh Chi Phi tại Đại học Cornell có hành vi tấn công tình dục cho thấy một vấn đề đáng suy ngẫm. Những cáo buộc trong đơn kiện là vấn đề nghiêm trọng và cần được xem xét thông qua quá trình điều tra, tố tụng cũng như các quy trình kỷ luật thích hợp. Nhưng ngay cả khi tách khỏi câu hỏi về đúng - sai của từng cá nhân, câu chuyện ấy vẫn đặt ra một vấn đề rộng hơn rằng liệu danh tiếng của một ngôi trường, một tổ chức hay một cộng đồng có thể bảo chứng cho phẩm chất của từng con người trong đó hay không? Câu trả lời rõ ràng là không.
Danh tiếng, trầm tích lịch sử, thành tích không đủ để trở thành hệ quy chiếu bảo vệ cho sự trong sạch của một cá nhân hay một tập thể. Tuy nhiên, chính hành động sai trái, tội lỗi của chúng ta lại khiến cho những danh tiếng đã được gầy dựng trở nên bị hoài nghi, đặt câu hỏi. Câu chuyện về vụ việc hiếp dâm tập thể tại Cornell có thể làm cho danh tiếng, uy tín của ngôi trường này bị nghi vấn, nhưng không thể đánh đổ hoàn toàn tất cả những nỗ lực mà ngôi trường này đã xây dựng nên. Chúng ta không thể dùng học thức để chứng minh bản thân mà phải dùng nhân cách chuẩn mực, hành động nhân văn, có đạo đức của mình để chứng minh học thức của bản thân.
Đó cũng là giới hạn của việc dùng thành tích để đánh giá con người. Trong xã hội hiện đại, chúng ta dễ bị hấp dẫn bởi những danh xưng: sinh viên trường danh tiếng, thủ khoa, học bổng quốc tế, nhà nghiên cứu, doanh nhân thành đạt, người có nhiều giải thưởng… Những thành tích ấy có giá trị, nhưng chúng chỉ phản ánh một hoặc một vài phương diện của một con người. Học vấn có thể chứng minh năng lực tiếp thu tri thức; bằng cấp có thể chứng minh một quá trình đào tạo; giải thưởng có thể ghi nhận một thành quả. Nhưng không có tấm bằng nào có thể chứng nhận một con người sẽ luôn trung thực, không có danh hiệu nào bảo đảm một người sẽ luôn biết tôn trọng người khác, và cũng không có ngôi trường nào có thể thay thế cho quá trình tự tu dưỡng nhân cách của mỗi cá nhân.
Thậm chí, chính những hành động sai trái của con người đôi khi lại khiến những danh tiếng từng được gây dựng phải đối diện với sự nghi ngờ. Tuy nhiên, một sai phạm cũng không đồng nghĩa với việc cuộc đời con người hoàn toàn trở nên vô nghĩa. Chúng ta luôn có những con đường rộng mở để con người có thể hoàn lương, quay đầu trở lại phía ánh sáng.
Điều đáng quan tâm hơn cả là cách một cá nhân và một tập thể phản ứng trước sai trái. Khi một hành vi sai phạm xảy ra, điều cần thiết không phải là tìm cách dùng danh tiếng để che chắn, dùng thành tích để biện minh hay dùng địa vị để tạo ra đặc quyền. Điều cần thiết là sự thật, trách nhiệm và công bằng. Một tổ chức có đạo đức phải có khả năng lắng nghe người bị tổn thương, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên, điều tra khách quan, xử lý vi phạm theo quy định và quan trọng nhất là nhìn nhận những lỗ hổng trong chính mình để sửa chữa. Một nền giáo dục có giá trị không chỉ dạy con người cách đạt được thành tích, mà còn phải dạy họ biết giới hạn của quyền lực, biết tôn trọng phẩm giá của người khác và biết chịu trách nhiệm trước hành động của mình.
Những tranh luận xung quanh vụ việc một nữ sinh cáo buộc một số thành viên của hội nam sinh Chi Phi tại Đại học Cornell có hành vi tấn công tình dục cho thấy một vấn đề đáng suy ngẫm. Những cáo buộc trong đơn kiện là vấn đề nghiêm trọng và cần được xem xét thông qua quá trình điều tra, tố tụng cũng như các quy trình kỷ luật thích hợp. Nhưng ngay cả khi tách khỏi câu hỏi về đúng - sai của từng cá nhân, câu chuyện ấy vẫn đặt ra một vấn đề rộng hơn rằng liệu danh tiếng của một ngôi trường, một tổ chức hay một cộng đồng có thể bảo chứng cho phẩm chất của từng con người trong đó hay không? Câu trả lời rõ ràng là không.
Danh tiếng, trầm tích lịch sử, thành tích không đủ để trở thành hệ quy chiếu bảo vệ cho sự trong sạch của một cá nhân hay một tập thể. Tuy nhiên, chính hành động sai trái, tội lỗi của chúng ta lại khiến cho những danh tiếng đã được gầy dựng trở nên bị hoài nghi, đặt câu hỏi. Câu chuyện về vụ việc hiếp dâm tập thể tại Cornell có thể làm cho danh tiếng, uy tín của ngôi trường này bị nghi vấn, nhưng không thể đánh đổ hoàn toàn tất cả những nỗ lực mà ngôi trường này đã xây dựng nên. Chúng ta không thể dùng học thức để chứng minh bản thân mà phải dùng nhân cách chuẩn mực, hành động nhân văn, có đạo đức của mình để chứng minh học thức của bản thân.
Đó cũng là giới hạn của việc dùng thành tích để đánh giá con người. Trong xã hội hiện đại, chúng ta dễ bị hấp dẫn bởi những danh xưng: sinh viên trường danh tiếng, thủ khoa, học bổng quốc tế, nhà nghiên cứu, doanh nhân thành đạt, người có nhiều giải thưởng… Những thành tích ấy có giá trị, nhưng chúng chỉ phản ánh một hoặc một vài phương diện của một con người. Học vấn có thể chứng minh năng lực tiếp thu tri thức; bằng cấp có thể chứng minh một quá trình đào tạo; giải thưởng có thể ghi nhận một thành quả. Nhưng không có tấm bằng nào có thể chứng nhận một con người sẽ luôn trung thực, không có danh hiệu nào bảo đảm một người sẽ luôn biết tôn trọng người khác, và cũng không có ngôi trường nào có thể thay thế cho quá trình tự tu dưỡng nhân cách của mỗi cá nhân.
Thậm chí, chính những hành động sai trái của con người đôi khi lại khiến những danh tiếng từng được gây dựng phải đối diện với sự nghi ngờ. Tuy nhiên, một sai phạm cũng không đồng nghĩa với việc cuộc đời con người hoàn toàn trở nên vô nghĩa. Chúng ta luôn có những con đường rộng mở để con người có thể hoàn lương, quay đầu trở lại phía ánh sáng.
Điều đáng quan tâm hơn cả là cách một cá nhân và một tập thể phản ứng trước sai trái. Khi một hành vi sai phạm xảy ra, điều cần thiết không phải là tìm cách dùng danh tiếng để che chắn, dùng thành tích để biện minh hay dùng địa vị để tạo ra đặc quyền. Điều cần thiết là sự thật, trách nhiệm và công bằng. Một tổ chức có đạo đức phải có khả năng lắng nghe người bị tổn thương, bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên, điều tra khách quan, xử lý vi phạm theo quy định và quan trọng nhất là nhìn nhận những lỗ hổng trong chính mình để sửa chữa. Một nền giáo dục có giá trị không chỉ dạy con người cách đạt được thành tích, mà còn phải dạy họ biết giới hạn của quyền lực, biết tôn trọng phẩm giá của người khác và biết chịu trách nhiệm trước hành động của mình.
