“Chảy đi sông ơi?” xuất hiện trong một khung cảnh đẹp như miền cổ tích, ở đó có “bến đò ở ngay gốc gạo”, có “con sông bến nước mơ màng và buồn cô liêu, nửa như chờ đợi, nửa như hờn dỗi”, có “những con sáo lông đen chân vàng đậu trên sợi thép níu đò”. Cái khung cảnh ở cái miền quê thơ mộng ấy đã gợi dẫn cả một vùng kí ức rất đỗi đẹp đẽ của nhân vật “tôi” với những mơ mộng đẹp đẽ và thơ ngây về huyền thoại con trâu đen. Theo bước chân những nẻo đường quê, trong sự thân thuộc, gần gũi và nên thơ của nó, câu chuyện tuổi thơ, mà đúng hơn là những bi kịch của nhân vật được phơi bày.
Hóa ra, ở cái miền quê đẹp thơ mộng ấy là những người lầm lũi, ngu si và vô minh, khuất nấp sau sự văn minh của thời buổi hiện đại. Bóng văn minh tràn sang nước ta, nhưng chưa len lỏi đến những miền quê nơi này. Có lẽ, cái sự yên bình, nền nã của chốn thôn quê này có được là do những con người nơi đây chỉ biết lầm lũi với cái nhịp sống buồn tẻ, chênh vênh, nhiều hiểm nguy của mình, chưa dám bước ra khỏi không gian sông nước làng quê.
Nhân vật “tôi” đã đi hết tuổi thơ mình trong niềm khao khát, hy vọng và tin tưởng vào huyền thoại “con trâu đen”. “Nó ở dưới đáy lòng sông lao lên mặt nước. Toàn thân bóng nhẫy, đôi sừng cao vút, mõm thở phì phì, con trâu phi trên mặt nước như phi trên cạn. Con trâu phì bọt, nước dãi của nó tựa như trứng cá. Nếu ai may mắn hớp được bọt ấy sẽ có sức lực phi thường, bơi lặn dưới nước giỏi như tôm cá”. Những tin đồn thật ảo về con trâu đen mang sức lực phi thường đã khiến nhân vật tôi khát khao mơ ước. Dù chỉ một lần, cậu mong có thể gặp được con trâu, hớp được bọt của nó và bơi lặn dưới nước như tôm cá. Đó là niềm tin vào sự huyễn hoặc, về những điều tốt đẹp trên đời mà người ta chỉ còn thấy ở trẻ em. Việc nhân vật tôi mơ mộng, đó là hình ảnh đẹp đẽ, đáng giá nhất mà người lớn có thể cho đứa trẻ: quyền được tưởng tượng và mơ ước. Tuy nhiên, cuối cùng, những giấc mơ của cậu bị phản bội, chôn vùi và khuất lấp. Những ước mơ muốn được bay cao, muốn được lắng nghe giờ đây bị những tên như trùm Thịnh, lão Tảo giết chết. Đó là sự phản tỉnh với những niềm tin cổ tích. Đâu mất rồi một thời cô Tấm, anh Khoai, chỉ cần khóc là Bụt sẽ hiện lên cứu giúp? Đâu mất rồi hình ảnh những đứa trẻ được níu giữ giấc mơ trong suốt tuổi thơ mình? Nỗi đau của nhân vật tôi là nỗi đau bị phản bội, bị cuộc đời thực dụng ghìm sát đất. Những kẻ đã giết chết giấc mơ ấy, những kẻ đánh cá trên sông, chúng vẫn tin vào truyền thuyết Hà Bá bắt người trên sông, tin rằng không được cứu người chết đuối – những niềm tin rất trẻ thơ, cổ tích và khờ khạo, vậy mà chúng vẫn nhẫn tâm chà đạp lên nỗi đau của một đứa trẻ. Tuổi thơ của nhân vật tôi, cuối cùng đã ra đi đau đớn như vậy.
Chúng ta thường nhìn cuộc đời qua lăng kính của những câu chuyện cổ tích ngọt ngào, nơi mỗi đứa trẻ sinh ra đều đầy những mơ mộng, những phép màu, và hình ảnh một “con trâu đen” huyền thoại dưới đáy sông biết đâu sẽ có ngày lao lên mặt nước, ban phát sức mạnh phi thường cho kẻ có lòng tin. Nhưng có một thực tế nghiệt ngã rằng, không phải giấc mơ nào cũng có cơ hội được cất tiếng gọi, được định hình thành hình hài giữa dòng đời thực dụng và tăm tối. Có những giấc mơ vừa mới thành hình đã phải câm lặng, những giấc mơ không thể cất lời, bị bóp nghẹt bởi sự vô minh, tàn nhẫn của môi trường xung quanh và sự lạnh lùng của người lớn. Giấc mơ không thể cất lời là một loại chấn thương tinh thần, nơi ranh giới giữa cái đẹp đẽ cổ tích và cái tàn nhẫn thực tại bị xóa nhòa, để lại một khoảng trống đau đớn trong tâm hồn con người.
Những kẻ đánh cá trên sông, họ sống bằng nghề sông nước nhưng tâm hồn họ đã bị dòng nước đục ngầu cuốn trôi đi phần thiện lương. Khi một giấc mơ muốn được lắng nghe, muốn được bay cao xuất hiện, nó lập tức bị coi là sự dị biệt, là điều hão huyền cần phải bị tiêu diệt. Trùm Thịnh hay lão Tảo không chỉ là những đại diện cho một hệ tư tưởng cũ kỹ, độc hại ngu muội, lầm lũi và sẵn sàng dùng bạo lực tinh thần để ghìm chặt người khác xuống mặt đất, họ còn là nạn nhân của nghèo đói, thiếu tình yêu thương và sự quan tâm. Ở đó, ta thấy nghèo đói không chỉ là một vấn nạn, đó còn là tội ác. Bởi nghèo mà người ta không dám bay cao, cũng bởi nghèo mà người ta tạo ra những nạn nhân khác. Từ đó, chúng ta nhận ra rằng, giấc mơ bị phản tỉnh không có nghĩa là giấc mơ không tồn tại. Thứ phải thay đổi không phải là sự mơ mộng, mà là hiện thực khô cằn chà đạp lên con người, giết chết quyền được mơ của con người.
Hóa ra, ở cái miền quê đẹp thơ mộng ấy là những người lầm lũi, ngu si và vô minh, khuất nấp sau sự văn minh của thời buổi hiện đại. Bóng văn minh tràn sang nước ta, nhưng chưa len lỏi đến những miền quê nơi này. Có lẽ, cái sự yên bình, nền nã của chốn thôn quê này có được là do những con người nơi đây chỉ biết lầm lũi với cái nhịp sống buồn tẻ, chênh vênh, nhiều hiểm nguy của mình, chưa dám bước ra khỏi không gian sông nước làng quê.
Nhân vật “tôi” đã đi hết tuổi thơ mình trong niềm khao khát, hy vọng và tin tưởng vào huyền thoại “con trâu đen”. “Nó ở dưới đáy lòng sông lao lên mặt nước. Toàn thân bóng nhẫy, đôi sừng cao vút, mõm thở phì phì, con trâu phi trên mặt nước như phi trên cạn. Con trâu phì bọt, nước dãi của nó tựa như trứng cá. Nếu ai may mắn hớp được bọt ấy sẽ có sức lực phi thường, bơi lặn dưới nước giỏi như tôm cá”. Những tin đồn thật ảo về con trâu đen mang sức lực phi thường đã khiến nhân vật tôi khát khao mơ ước. Dù chỉ một lần, cậu mong có thể gặp được con trâu, hớp được bọt của nó và bơi lặn dưới nước như tôm cá. Đó là niềm tin vào sự huyễn hoặc, về những điều tốt đẹp trên đời mà người ta chỉ còn thấy ở trẻ em. Việc nhân vật tôi mơ mộng, đó là hình ảnh đẹp đẽ, đáng giá nhất mà người lớn có thể cho đứa trẻ: quyền được tưởng tượng và mơ ước. Tuy nhiên, cuối cùng, những giấc mơ của cậu bị phản bội, chôn vùi và khuất lấp. Những ước mơ muốn được bay cao, muốn được lắng nghe giờ đây bị những tên như trùm Thịnh, lão Tảo giết chết. Đó là sự phản tỉnh với những niềm tin cổ tích. Đâu mất rồi một thời cô Tấm, anh Khoai, chỉ cần khóc là Bụt sẽ hiện lên cứu giúp? Đâu mất rồi hình ảnh những đứa trẻ được níu giữ giấc mơ trong suốt tuổi thơ mình? Nỗi đau của nhân vật tôi là nỗi đau bị phản bội, bị cuộc đời thực dụng ghìm sát đất. Những kẻ đã giết chết giấc mơ ấy, những kẻ đánh cá trên sông, chúng vẫn tin vào truyền thuyết Hà Bá bắt người trên sông, tin rằng không được cứu người chết đuối – những niềm tin rất trẻ thơ, cổ tích và khờ khạo, vậy mà chúng vẫn nhẫn tâm chà đạp lên nỗi đau của một đứa trẻ. Tuổi thơ của nhân vật tôi, cuối cùng đã ra đi đau đớn như vậy.
Chúng ta thường nhìn cuộc đời qua lăng kính của những câu chuyện cổ tích ngọt ngào, nơi mỗi đứa trẻ sinh ra đều đầy những mơ mộng, những phép màu, và hình ảnh một “con trâu đen” huyền thoại dưới đáy sông biết đâu sẽ có ngày lao lên mặt nước, ban phát sức mạnh phi thường cho kẻ có lòng tin. Nhưng có một thực tế nghiệt ngã rằng, không phải giấc mơ nào cũng có cơ hội được cất tiếng gọi, được định hình thành hình hài giữa dòng đời thực dụng và tăm tối. Có những giấc mơ vừa mới thành hình đã phải câm lặng, những giấc mơ không thể cất lời, bị bóp nghẹt bởi sự vô minh, tàn nhẫn của môi trường xung quanh và sự lạnh lùng của người lớn. Giấc mơ không thể cất lời là một loại chấn thương tinh thần, nơi ranh giới giữa cái đẹp đẽ cổ tích và cái tàn nhẫn thực tại bị xóa nhòa, để lại một khoảng trống đau đớn trong tâm hồn con người.
Những kẻ đánh cá trên sông, họ sống bằng nghề sông nước nhưng tâm hồn họ đã bị dòng nước đục ngầu cuốn trôi đi phần thiện lương. Khi một giấc mơ muốn được lắng nghe, muốn được bay cao xuất hiện, nó lập tức bị coi là sự dị biệt, là điều hão huyền cần phải bị tiêu diệt. Trùm Thịnh hay lão Tảo không chỉ là những đại diện cho một hệ tư tưởng cũ kỹ, độc hại ngu muội, lầm lũi và sẵn sàng dùng bạo lực tinh thần để ghìm chặt người khác xuống mặt đất, họ còn là nạn nhân của nghèo đói, thiếu tình yêu thương và sự quan tâm. Ở đó, ta thấy nghèo đói không chỉ là một vấn nạn, đó còn là tội ác. Bởi nghèo mà người ta không dám bay cao, cũng bởi nghèo mà người ta tạo ra những nạn nhân khác. Từ đó, chúng ta nhận ra rằng, giấc mơ bị phản tỉnh không có nghĩa là giấc mơ không tồn tại. Thứ phải thay đổi không phải là sự mơ mộng, mà là hiện thực khô cằn chà đạp lên con người, giết chết quyền được mơ của con người.
