“Đi sau người khác, đi cùng người khác thì sẽ không có cơ hội thay đổi thứ hạng Việt Nam. Khi chấp nhận cái mới, chúng ta có thể mất một số thứ, nhưng chúng ta không có quá nhiều thứ để mất, và đó là cơ hội của chúng ta". Những phát biểu của Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn mạnh Hùng trong một hội thảo Công Nghệ năm 2019 đã để lại trong chúng ta những dư âm, đặt ra bên trong ta những câu hỏi đầy day dứt về việc sáng tạo cái mới trong kỷ nguyên số.
Cái mới là một vấn đề mang tính nhận thức luận kinh điển của loài người. Xã hội ngày càng phát triển đòi hỏi con người phải luôn trong trạng thái thay đổi, trút bỏ lớp áo cổ điển để chọn cho mình một bộ y phục mới. Sự mới mẻ luôn đòi hỏi ở rất nhiều thể loại, phương thức và lĩnh vực khác nhau. Tựu trung, xã hội càng đi lên thì con người càng cần cố gắng để thay đổi chính mình. Dĩ nhiên, cái mới không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với cái tốt, nhưng nhu cầu tìm hiểu cái mới, nắm bắt cái mới để đi đến làm chủ cái mới là điều kiện tối quan trọng của phát triển.
Có những kiểu tư duy theo lối mòn đã tồn tại theo cả trăm năm lịch sử. Nếu như đặt ra cho những học sinh cấp 1 viết bài văn tả về một loại cây, chắc chắn chúng ta sẽ bật cười vì những câu văn ngây thơ của chúng: “Trong tất cả các loại cây, cây xoài, cây ổi, cây táo,... em thích nhất là cây ổi". Kiểu tư duy đã tồn tại theo truyền thống trở thành cố hữu trong giáo dục này khiến chúng ta càng thêm trăn trở. Những tư duy theo lối mòn đã ăn sâu vào trong tư tưởng của các học sinh từ cấp 1, khiến các em học theo văn mẫu, viết theo văn mẫu, từ đó trở thành nô lệ cho văn mẫu mà không thể sáng tạo nên phong cách văn riêng. Việc học theo văn mẫu này đã khiến cho nhiều bạn cảm giác không muốn theo đuổi môn Văn, cảm thấy văn học chỉ đơn giản là sự sao chép và bắt chước. Chúng ta không thể đòi hỏi các học sinh phải đam mê môn Văn trong khi cách giáo dục trong môi trường phổ thông lại đang ép các em phải viết theo một quy chuẩn nhất định của thầy cô giáo. Ngay cả khi các em được quyền sáng tạo, thì sự sáng tạo đó vẫn nằm trong những quy phạm và tầm tiếp nhận của thầy cô giáo. Ngay cả việc các em thể hiện những suy tư, trăn trở của cá nhân về một vấn đề trong xã hội cũng biến thành viết lan man trong suy nghĩ của thầy cô giáo. Vậy thì khi đó, làm sao chúng ta có thể đòi hỏi một thế hệ đổi mới trong khi tư tưởng của chúng ta vẫn đang ở chế độ cũ?
Đã đến lúc phải nghi vấn cái cũ, đặt tung cái cũ, thậm chí tuyên chiến, đối đầu với cái cũ. Galileo nhận xét một câu kinh điển rằng: “Kinh Thánh chỉ cho ta đường lên trời, nhưng không, nhưng không nói cho ta trời xoay như thế nào?”. Và rồi chính ông đã đẩy những phát hiện trước đó của Copernicus lên đỉnh cao với việc khẳng định: mặt trời là chỗ mà trái đất xoay quanh, chứ không phải là thứ xoay quanh trái đất như giáo hội đã và đang lầm tưởng. Ai cũng biết, vì dám nói ngược với giáo hội mà cuối cùng galileo bị tòa án dị giáo xét xử và bị giam lỏng cho đến cuối đời. Thế nhưng, sự thật thì vẫn luôn là sự thật. Cái mới rất khó để được chấp nhận, nhưng đó là việc mà chúng ta cần làm. Trong văn học, khi phong trào thơ mới xuất hiện, đã xảy ra một cuộc bút chiến giữa các nhà văn phái thơ cũ và thơ mới. Các nhà thơ phái thơ cũ cho rằng các nhà thơ mới không biết làm thơ theo niêm luật nên phải sáng tạo nên một thể thơ không rõ ràng về mặt niêm luật. Quan điểm này đã mất rất nhiều thời gian để bị bác bỏ, đưa văn thơ mới xuất hiện gần gũi hơn và đem lại làn gió mới hơn cho văn học dân tộc.
Nhận thức được cái mới là yêu cầu sống còn của tồn tại. Biết ứng xử với cái mới là yêu cầu sống còn của phát triển. Và biết vận dụng cái mới một cách ưu việt nhất trong hoàn cảnh của mình là yêu cầu cơ bản để tạo nên những giá t
rị văn minh.
Cái mới là một vấn đề mang tính nhận thức luận kinh điển của loài người. Xã hội ngày càng phát triển đòi hỏi con người phải luôn trong trạng thái thay đổi, trút bỏ lớp áo cổ điển để chọn cho mình một bộ y phục mới. Sự mới mẻ luôn đòi hỏi ở rất nhiều thể loại, phương thức và lĩnh vực khác nhau. Tựu trung, xã hội càng đi lên thì con người càng cần cố gắng để thay đổi chính mình. Dĩ nhiên, cái mới không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với cái tốt, nhưng nhu cầu tìm hiểu cái mới, nắm bắt cái mới để đi đến làm chủ cái mới là điều kiện tối quan trọng của phát triển.
Có những kiểu tư duy theo lối mòn đã tồn tại theo cả trăm năm lịch sử. Nếu như đặt ra cho những học sinh cấp 1 viết bài văn tả về một loại cây, chắc chắn chúng ta sẽ bật cười vì những câu văn ngây thơ của chúng: “Trong tất cả các loại cây, cây xoài, cây ổi, cây táo,... em thích nhất là cây ổi". Kiểu tư duy đã tồn tại theo truyền thống trở thành cố hữu trong giáo dục này khiến chúng ta càng thêm trăn trở. Những tư duy theo lối mòn đã ăn sâu vào trong tư tưởng của các học sinh từ cấp 1, khiến các em học theo văn mẫu, viết theo văn mẫu, từ đó trở thành nô lệ cho văn mẫu mà không thể sáng tạo nên phong cách văn riêng. Việc học theo văn mẫu này đã khiến cho nhiều bạn cảm giác không muốn theo đuổi môn Văn, cảm thấy văn học chỉ đơn giản là sự sao chép và bắt chước. Chúng ta không thể đòi hỏi các học sinh phải đam mê môn Văn trong khi cách giáo dục trong môi trường phổ thông lại đang ép các em phải viết theo một quy chuẩn nhất định của thầy cô giáo. Ngay cả khi các em được quyền sáng tạo, thì sự sáng tạo đó vẫn nằm trong những quy phạm và tầm tiếp nhận của thầy cô giáo. Ngay cả việc các em thể hiện những suy tư, trăn trở của cá nhân về một vấn đề trong xã hội cũng biến thành viết lan man trong suy nghĩ của thầy cô giáo. Vậy thì khi đó, làm sao chúng ta có thể đòi hỏi một thế hệ đổi mới trong khi tư tưởng của chúng ta vẫn đang ở chế độ cũ?
Đã đến lúc phải nghi vấn cái cũ, đặt tung cái cũ, thậm chí tuyên chiến, đối đầu với cái cũ. Galileo nhận xét một câu kinh điển rằng: “Kinh Thánh chỉ cho ta đường lên trời, nhưng không, nhưng không nói cho ta trời xoay như thế nào?”. Và rồi chính ông đã đẩy những phát hiện trước đó của Copernicus lên đỉnh cao với việc khẳng định: mặt trời là chỗ mà trái đất xoay quanh, chứ không phải là thứ xoay quanh trái đất như giáo hội đã và đang lầm tưởng. Ai cũng biết, vì dám nói ngược với giáo hội mà cuối cùng galileo bị tòa án dị giáo xét xử và bị giam lỏng cho đến cuối đời. Thế nhưng, sự thật thì vẫn luôn là sự thật. Cái mới rất khó để được chấp nhận, nhưng đó là việc mà chúng ta cần làm. Trong văn học, khi phong trào thơ mới xuất hiện, đã xảy ra một cuộc bút chiến giữa các nhà văn phái thơ cũ và thơ mới. Các nhà thơ phái thơ cũ cho rằng các nhà thơ mới không biết làm thơ theo niêm luật nên phải sáng tạo nên một thể thơ không rõ ràng về mặt niêm luật. Quan điểm này đã mất rất nhiều thời gian để bị bác bỏ, đưa văn thơ mới xuất hiện gần gũi hơn và đem lại làn gió mới hơn cho văn học dân tộc.
Nhận thức được cái mới là yêu cầu sống còn của tồn tại. Biết ứng xử với cái mới là yêu cầu sống còn của phát triển. Và biết vận dụng cái mới một cách ưu việt nhất trong hoàn cảnh của mình là yêu cầu cơ bản để tạo nên những giá t
rị văn minh.
