Screenager là thuật ngữ lai ghép giữa từ "screen" (màn hình) và "teenager" (thanh thiếu niên), dùng để chỉ thế hệ trẻ lớn lên trong thời đại số, có kỹ năng sử dụng công nghệ cao và dành phần lớn thời gian tương tác với các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính và tivi. Thế hệ trẻ trong thời đại công nghệ này thường có hiểu biết rộng mở về các thiết bị điện tử, dành rất nhiều thời gian cho các thiết bị này nên có thể dẫn đến sự phụ thuộc. Thuật ngữ này cũng là tiêu đề của bộ phim tài liệu nổi tiếng năm 2016 khám phá cách màn hình ảnh hưởng đến sự phát triển, giao tiếp và tâm lý của thanh thiếu niên. Câu hỏi được đặt ra đó chính là trong thời đại công nghệ số phát triển, nội dung được tiếp cận dễ dàng qua một cú chạm, làm thế nào để chạm sâu đến cảm xúc của người sử dụng, nhất là để nội dung đó “đọng lại” chứ không “lướt đi”?
Screenagers đã thay đổi cách chúng ta nhìn về giới trẻ. Nếu như trước đây, hình dáng tuổi thơ của thanh thiếu niên được định nghĩa bằng các trò chơi dân gian, những kí ức gắn với món ăn tuổi thơ, thì giờ đây nó bị nhìn nhận theo cách khác. Lời ru, những câu hát, những bài hát, những trò chơi rồng rắn lên mây, cá sấu lên bờ,... giờ đây thiếu vắng dần trong kí ức của tuổi trẻ. Tuổi thơ giờ đây gắn liền với chiếc điện thoại, những chương trình tivi có nội dung hấp dẫn. Dĩ nhiên, không thể phủ nhận mỗi giai đoạn xã hội phát triển sẽ tạo nên cách con người hành xử khác nhau. Tuy nhiên, việc này đang làm đồng hóa hình dáng tuổi thơ của mỗi người. Nếu như trước đây tuổi thơ của người Việt mang màu sắc riêng, tuổi thơ của người Mỹ mang màu sắc khác, thì giờ đây chúng trở nên giống nhau – vì cùng có chung các thiết bị điện tử.
Thế hệ trẻ giờ đây tiếp cận thế giới qua chiếc màn ảnh. Những tri thức thực tế không được trải nghiệm khám phá qua thực tế, mà là qua các thiết bị đại chúng. Một đứa trẻ có thể lớn lên cùng với chiếc điện thoại, máy tính, vai trò đồng hành của cha mẹ khi đó cũng dần giảm đi. Chúng có cảm giác yêu chiếc điện thoại hơn việc dành thời gian cho gia đình, bởi điện thoại không phán xét, không yêu cầu, ngược lại còn cung cấp cho chúng những nội dung cuốn hút. Nhiều đứa trẻ lớn lên trong hoàn cảnh như vậy dễ dàng mắc chứng trầm cảm, rối loạn lo âu và xây dựng khoảng cách với cha mẹ mình từ sớm. Theo thời gian, những khoảng cách này được kéo giãn ra, gây ra mối lo lắng về giá trị thực sự của gia đình đối với sự lớn lên của mỗi người.
Màn hình điện thoại, tivi, máy tính giờ đây không còn là công cụ, mà là người bảo mẫu trong gia đình từ rất sớm. Trẻ em, khi lên 3 tuổi, đã được bố mẹ cho sử dụng công nghệ để con tập trung hơn khi ăn uống, không quấy khóc, để bố mẹ có nhiều thời gian và sức khỏe hơn. Việc này dễ dàng khi nó tạo ra khoảng nghi cho bố mẹ, giúp bố mẹ có nhiều thời gian để nghỉ ngơi và không mất sức khi chăm con. Nhưng đi theo cùng với lợi ích đó, đứa trẻ dễ dàng bị phụ thuộc vào công nghệ từ sớm. Thậm chí, chúng có thể phụ thuộc vào công nghệ (không ăn khi không có điện thoại). Cha mẹ, rất nhiều người đã tin tưởng vào vai trò của thiết bị công nghệ. Họ sẵn sàng để con ở nhà cùng với chiếc điện thoại vì biết rằng với nội dung đa dạng ở đó, con sẽ bị thu hút, liên tục bị cuốn vào và dĩ nhiên sẽ không gây ra các hiểm họa khác. Nhưng họ quên rằng, “bảo mẫu” giúp họ chăm con cũng tiềm ẩn nhiều hiểm nguy khi nội dung trong đó chưa được kiểm duyệt. Những thí nghiệm trên các nền tảng mạng xã hội thậm chí còn gây ra nhiều hiểm họa hơn khi đứa trẻ thoát ra khỏi chiếc điện thoại.
Một thế hệ screenagers nên dịu dàng hơn với ông bà, cha mẹ của họ khi được yêu cầu hướng dẫn cách sử dụng công nghệ. Chúng ta dễ dàng có cảm giác khó chịu, bực tức khi đã hướng dẫn ông thực hiện thao tác suốt cả ba tiếng, đã chỉ cho mẹ cách gọi bằng app suốt 30 phút mà họ chưa thể làm được. Nhưng họ đâu phải là screenagers giống như chúng ta? Họ cần có thời gian để học hỏi, để tiếp cận dần với những công nghệ từng rất xa vời trong thời đại của họ. Tôi nghĩ, những phút giây hướng dẫn gia đình mình sử dụng công nghệ lại là một cơ hội tuyệt vời để tăng sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình.
Screenagers đã thay đổi cách chúng ta nhìn về giới trẻ. Nếu như trước đây, hình dáng tuổi thơ của thanh thiếu niên được định nghĩa bằng các trò chơi dân gian, những kí ức gắn với món ăn tuổi thơ, thì giờ đây nó bị nhìn nhận theo cách khác. Lời ru, những câu hát, những bài hát, những trò chơi rồng rắn lên mây, cá sấu lên bờ,... giờ đây thiếu vắng dần trong kí ức của tuổi trẻ. Tuổi thơ giờ đây gắn liền với chiếc điện thoại, những chương trình tivi có nội dung hấp dẫn. Dĩ nhiên, không thể phủ nhận mỗi giai đoạn xã hội phát triển sẽ tạo nên cách con người hành xử khác nhau. Tuy nhiên, việc này đang làm đồng hóa hình dáng tuổi thơ của mỗi người. Nếu như trước đây tuổi thơ của người Việt mang màu sắc riêng, tuổi thơ của người Mỹ mang màu sắc khác, thì giờ đây chúng trở nên giống nhau – vì cùng có chung các thiết bị điện tử.
Thế hệ trẻ giờ đây tiếp cận thế giới qua chiếc màn ảnh. Những tri thức thực tế không được trải nghiệm khám phá qua thực tế, mà là qua các thiết bị đại chúng. Một đứa trẻ có thể lớn lên cùng với chiếc điện thoại, máy tính, vai trò đồng hành của cha mẹ khi đó cũng dần giảm đi. Chúng có cảm giác yêu chiếc điện thoại hơn việc dành thời gian cho gia đình, bởi điện thoại không phán xét, không yêu cầu, ngược lại còn cung cấp cho chúng những nội dung cuốn hút. Nhiều đứa trẻ lớn lên trong hoàn cảnh như vậy dễ dàng mắc chứng trầm cảm, rối loạn lo âu và xây dựng khoảng cách với cha mẹ mình từ sớm. Theo thời gian, những khoảng cách này được kéo giãn ra, gây ra mối lo lắng về giá trị thực sự của gia đình đối với sự lớn lên của mỗi người.
Màn hình điện thoại, tivi, máy tính giờ đây không còn là công cụ, mà là người bảo mẫu trong gia đình từ rất sớm. Trẻ em, khi lên 3 tuổi, đã được bố mẹ cho sử dụng công nghệ để con tập trung hơn khi ăn uống, không quấy khóc, để bố mẹ có nhiều thời gian và sức khỏe hơn. Việc này dễ dàng khi nó tạo ra khoảng nghi cho bố mẹ, giúp bố mẹ có nhiều thời gian để nghỉ ngơi và không mất sức khi chăm con. Nhưng đi theo cùng với lợi ích đó, đứa trẻ dễ dàng bị phụ thuộc vào công nghệ từ sớm. Thậm chí, chúng có thể phụ thuộc vào công nghệ (không ăn khi không có điện thoại). Cha mẹ, rất nhiều người đã tin tưởng vào vai trò của thiết bị công nghệ. Họ sẵn sàng để con ở nhà cùng với chiếc điện thoại vì biết rằng với nội dung đa dạng ở đó, con sẽ bị thu hút, liên tục bị cuốn vào và dĩ nhiên sẽ không gây ra các hiểm họa khác. Nhưng họ quên rằng, “bảo mẫu” giúp họ chăm con cũng tiềm ẩn nhiều hiểm nguy khi nội dung trong đó chưa được kiểm duyệt. Những thí nghiệm trên các nền tảng mạng xã hội thậm chí còn gây ra nhiều hiểm họa hơn khi đứa trẻ thoát ra khỏi chiếc điện thoại.
Một thế hệ screenagers nên dịu dàng hơn với ông bà, cha mẹ của họ khi được yêu cầu hướng dẫn cách sử dụng công nghệ. Chúng ta dễ dàng có cảm giác khó chịu, bực tức khi đã hướng dẫn ông thực hiện thao tác suốt cả ba tiếng, đã chỉ cho mẹ cách gọi bằng app suốt 30 phút mà họ chưa thể làm được. Nhưng họ đâu phải là screenagers giống như chúng ta? Họ cần có thời gian để học hỏi, để tiếp cận dần với những công nghệ từng rất xa vời trong thời đại của họ. Tôi nghĩ, những phút giây hướng dẫn gia đình mình sử dụng công nghệ lại là một cơ hội tuyệt vời để tăng sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình.
