Có một câu chuyện rất thú vị được chép nguyên văn từ cuốn "Plato và con thú mỏ vịt bước vào quán bar..." như thế này:
Một bị cáo hầu tòa vì tội giết người. Các chứng cứ buộc tội anh ta trong vụ án đã rất rõ ràng nhưng không có xác chết. Kết thúc phần tranh biện của mình, vị luật sư bào chữa quyết định phải dùng mẹo. "Kính thưa quý bồi thẩm đoàn", ông ta nói, "Tôi có một điều ngạc nhiên dành cho tất cả các quý vị, trong vòng một phút, người bị cho rằng đã chết sẽ bước vào phòng xử án này".
Ông ta ngó ra cửa phòng xử án. Các vị hội thẩm sống suốt ham hở ngó ra. 1 phút trôi qua. Không có gì xảy ra. Cuối cùng luật sư nói: "Nói thật là tôi đã bị ra chuyện người chết sẽ bước vào. Nhưng tất cả quý vị đều nhìn ra cửa chờ. Vậy tôi có thể nói với các vị rằng trong vụ này có một nghi ngờ hợp lý, rằng có phải người đã bị giết hay không, do đó tôi phải yêu cầu các vị quay lại phán quyết người này vô tội".
Bồi thẩm đoàn giải lao để cân nhắc. Sau vài phút, họ trở lại và ra phán quyết "có tội". "Sao các vị có thể làm thế? Chắc chắn các vị đã nghi ngờ. Tôi thấy tất cả các vị đều nhìn chằm chằm ra cửa". Chủ tịch bồi thẩm đoàn trả lời: "Ồ, chúng tôi đã nhìn nhưng thân chủ của ông thì không".
Hãy thử nhìn lại cái mẹo mà vị luật sư sử dụng trong câu chuyện này, mẹo ấy rõ ràng tạo ra một hoài nghi cho tất cả những ai quan sát câu chuyện, đặc biệt là vị bồi thẩm đoàn. Khi tất cả đều cùng nhìn ra cửa, cùng tin rằng người bị cho là đã chết sẽ bước vào sau lời giới thiệu của vị luật sư thì có nghĩa là tất cả đều cùng hoài nghi: có chắc chắn nạn nhân đã bị giết hay không?
Thế nhưng, chính bằng sự quan sát và tư duy logic, hoài nghi trước giả thiết được vị luật sư đặt ra, các vị bồi thẩm đoàn đã phản bác giả thiết của vị luật sư một cách thuyết phục. Từ những sự kiện đụng chạm như thế mà bản chất của sự kiện dần được sáng tỏ. Khi những hoài nghi đối diện với hoài nghi, chúng ta sẽ thấy được những góc nhìn khác nhau về vấn đề, và khi đó là lúc chúng ta đặt câu hỏi liệu đâu mới là câu trả lời đúng.
Phải hoài nghi mới có thể tìm ra chân lý. Nếu không chúng ta sẽ dễ bị "hậu sự thật" và "sự thao túng tâm lý" đánh lừa.
- Các vị thần linh có thể sai sót không?
- Không. Vì họ là thần linh.
- Vậy khi hai vị thần tranh luận, sẽ có người đúng người sai phải không?
- Đúng rồi.
- Vậy tại sao lại bảo các vị thần không bao giờ sai?
Một bị cáo hầu tòa vì tội giết người. Các chứng cứ buộc tội anh ta trong vụ án đã rất rõ ràng nhưng không có xác chết. Kết thúc phần tranh biện của mình, vị luật sư bào chữa quyết định phải dùng mẹo. "Kính thưa quý bồi thẩm đoàn", ông ta nói, "Tôi có một điều ngạc nhiên dành cho tất cả các quý vị, trong vòng một phút, người bị cho rằng đã chết sẽ bước vào phòng xử án này".
Ông ta ngó ra cửa phòng xử án. Các vị hội thẩm sống suốt ham hở ngó ra. 1 phút trôi qua. Không có gì xảy ra. Cuối cùng luật sư nói: "Nói thật là tôi đã bị ra chuyện người chết sẽ bước vào. Nhưng tất cả quý vị đều nhìn ra cửa chờ. Vậy tôi có thể nói với các vị rằng trong vụ này có một nghi ngờ hợp lý, rằng có phải người đã bị giết hay không, do đó tôi phải yêu cầu các vị quay lại phán quyết người này vô tội".
Bồi thẩm đoàn giải lao để cân nhắc. Sau vài phút, họ trở lại và ra phán quyết "có tội". "Sao các vị có thể làm thế? Chắc chắn các vị đã nghi ngờ. Tôi thấy tất cả các vị đều nhìn chằm chằm ra cửa". Chủ tịch bồi thẩm đoàn trả lời: "Ồ, chúng tôi đã nhìn nhưng thân chủ của ông thì không".
Hãy thử nhìn lại cái mẹo mà vị luật sư sử dụng trong câu chuyện này, mẹo ấy rõ ràng tạo ra một hoài nghi cho tất cả những ai quan sát câu chuyện, đặc biệt là vị bồi thẩm đoàn. Khi tất cả đều cùng nhìn ra cửa, cùng tin rằng người bị cho là đã chết sẽ bước vào sau lời giới thiệu của vị luật sư thì có nghĩa là tất cả đều cùng hoài nghi: có chắc chắn nạn nhân đã bị giết hay không?
Thế nhưng, chính bằng sự quan sát và tư duy logic, hoài nghi trước giả thiết được vị luật sư đặt ra, các vị bồi thẩm đoàn đã phản bác giả thiết của vị luật sư một cách thuyết phục. Từ những sự kiện đụng chạm như thế mà bản chất của sự kiện dần được sáng tỏ. Khi những hoài nghi đối diện với hoài nghi, chúng ta sẽ thấy được những góc nhìn khác nhau về vấn đề, và khi đó là lúc chúng ta đặt câu hỏi liệu đâu mới là câu trả lời đúng.
Phải hoài nghi mới có thể tìm ra chân lý. Nếu không chúng ta sẽ dễ bị "hậu sự thật" và "sự thao túng tâm lý" đánh lừa.
- Các vị thần linh có thể sai sót không?
- Không. Vì họ là thần linh.
- Vậy khi hai vị thần tranh luận, sẽ có người đúng người sai phải không?
- Đúng rồi.
- Vậy tại sao lại bảo các vị thần không bao giờ sai?
