Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em quy định rõ những chế định đặt ra yêu cầu bảo vệ trẻ khỏi xâm hại, đồng thời ghi nhận quyền được lắng nghe, được tiếp cận thông tin và được bày tỏ ý kiến của các em. Công ước này đã trả các em về với đúng lứa tuổi của mình, được cất lên tiếng nói của mình và được bảo vệ khỏi sự xâm hại từ bên ngoài. Tuy nhiên, nếu như nó bảo vệ các em khỏi những cơ chế cấm cản các em cất lên tiếng nói, liệu nó có đồng nghĩa với việc phải xử phạt thật nặng những người cha người mẹ cấm con mình được tiếp cận với thông tin và lên tiếng tự bảo vệ không? Những câu chuyện đau lòng về những đứa trẻ bị bạo hành đến chết ngay trong chính căn nhà mình, bởi chính bố mẹ mình đã trở thành điều quá quen thuộc. Phần lớn những vụ việc này xảy ra không phải do nhất thời mà thường là xung đột kéo dài, hành hạ các em trong suốt một thời gian mà không có ai lắng nghe và bảo vệ. Tôi tự hỏi, khi nào thì các em mới được bảo vệ toàn diện khỏi sự kiểm soát chuyên quyền của cha mẹ và cất tiếng bảo vệ chính mình?
Những câu chuyện đau lòng về bạo hành trẻ em vẫn ngày ngày được đăng tin. Hay đau đớn hơn, ở các vùng miền núi, các bố mẹ thường bắt con cái nghỉ học đứng ở đầu đường, chờ khách du lịch đến sẽ xin họ tiền. Và số tiền họ xin được sẽ bị sử dụng để mua rượu, bỏ mặc con cái nghèo đói, lang thang đầu đường xó chợ. Cũng có thể đơn giản hơn, những câu chuyện ấy diễn ra khi bố mẹ quản lý con cái đến mức nghẹt thở mà không cho con mình quyền được lên tiếng để thể hiện quan điểm. Sự ngây thơ của các em bị chính những người sinh thành biến thành thứ công cụ trục lợi, thành phương tiện để thỏa mãn những cơn nghiện rượu. Các em bị bỏ mặc trong sự đói rách, lang thang bên lề đường mà không hề biết rằng mình có quyền được bảo vệ, quyền được nương tựa vào một mái ấm thực sự.
Những cơ chế bảo vệ của xã hội đang dần thay đổi cách bố mẹ định nghĩa về quyền năng của mình trong việc quản lý con cái, nó cũng đồng thời nâng cao tầm hiểu biết của trẻ em trong việc bảo vệ chính mình. Sự tiến bộ của khung pháp lý quốc tế và quốc gia dần phá vỡ các cấu trúc tư tưởng phong kiến, gia trưởng vốn bám rễ sâu trong tâm thức của các thế hệ đi trước. Cha mẹ thời đại mới không thể tiếp tục duy trì thứ quyền lực tuyệt đối, coi con cái như một thứ tài sản thuộc quyền sở hữu vô điều kiện của mình. Luật pháp và các tổ chức xã hội dân sự đã thiết lập những lằn ranh đỏ không thể xâm phạm, buộc người lớn phải nhìn nhận đứa trẻ như một công dân độc lập. Sự can thiệp này đã buộc các bậc phụ huynh phải thay đổi phương thức giáo dục, chuyển từ áp đặt, cưỡng chế sang đối thoại và lắng nghe. Quyền năng của cha mẹ giờ đây không nằm ở việc kiểm soát hành vi một cách cực đoan, mà nằm ở năng lực định hướng và bảo trợ cho sự phát triển tự nhiên của con cái.
Quản lý không có nghĩa là cai trị, và tình yêu thương không đồng nghĩa với quyền sở hữu. Khi xã hội siết chặt các quy định pháp lý, những hành vi bạo lực hay áp đặt tinh thần thô bạo không còn được dung thứ dưới danh nghĩa "dạy con theo truyền thống". Cha mẹ buộc phải học cách lắng nghe những ý kiến khác biệt từ con cái.
Bảo vệ trẻ em không phải chuyện của riêng một gia đình. Những vụ bạo hành vẫn thường xuyên diễn ra trong cộng đồng dân cư nhưng không ai để ý chỉ vì nghĩ rằng “đó là chuyện nhà người ta”. Và hậu quả là rất nhiều đứa trẻ đã chết một cách đau đớn, khi mà các em không có ai để bảo vệ và cũng chẳng thể tự phản kháng. Hậu quả của sự thờ ơ ấy là những cái chết đau đớn của những đứa trẻ mà chỉ được xã hội biết đến khi mọi chuyện đã quá muộn màng. Ở lứa tuổi mà cơ thể và tâm lý còn quá non nớt, các em hoàn toàn không có khả năng tự vệ chống lại người lớn, và cũng chưa đủ nhận thức để tìm đường trốn chạy. Khi cộng đồng quay lưng, các em bị cô lập hoàn toàn trong chính không gian đáng ra phải an toàn nhất. Một đứa trẻ bị hành hạ trong suốt một thời gian dài mà không có một ai lắng nghe, không có sự che chở, sẽ rơi vào trạng thái tuyệt vọng. Bảo vệ trẻ em, do đó, phải được nhìn nhận là một nghĩa vụ mang tính sống còn của toàn xã hội, đòi hỏi sự thức tỉnh đạo đức và sự giám sát chặt chẽ của từng thành viên trong cộng đồng dân cư.
Con cái không phải toàn quyền sở hữu của cha mẹ. Cha mẹ chỉ có quyền một phần trong việc nuôi dạy và bảo vệ con. Trong các xã hội phương Đông, rất nhiều gia đình đã thay đổi cách sống cùng con, chỉ giữ vai trò như một người đồng hành để con mạnh mẽ hơn trước những sự xâm hại bên ngoài. Quyền năng của phụ huynh chỉ là một thứ quyền hạn có điều kiện, gắn liền với nghĩa vụ bảo trợ, chăm sóc và giáo dục đứa trẻ. Việc phân định rõ ranh giới của quyền làm cha mẹ giúp ngăn chặn xu hướng độc đoán và chuyên quyền trong giáo dục gia đình. Cha mẹ thông thái là người biết lùi lại phía sau để đứa trẻ tự thắp lên ngọn đuốc của cuộc đời mình.
Vai trò đồng hành này đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng hệ thống tâm lý vững chắc cho trẻ trước những biến động của kỷ nguyên số và sự bùng nổ thông tin. Thay vì cấm đoán một cách thô bạo, cha mẹ đồng hành sẽ cùng con phân tích thông tin, trang bị cho con bộ lọc tư duy phản biện để con không bị dẫn dắt bởi các trào lưu độc hại hay các thuật toán máy móc. Khi đứa trẻ cảm nhận được sự bảo bọc mang tính hỗ trợ ấy, em sẽ không có nhu cầu trốn chạy vào những thế giới ảo tưởng, mà tự tin đối diện với thực tại trần trụi bằng một tâm thế chủ động, độc lập.
Để trẻ em giữ được sự hồn nhiên của chúng, cộng đồng và các gia đình cần phát huy tối đa vai trò của mình. Xã hội tiến bộ không thể được xây dựng bằng cách dùng pháp lý để giải quyết bạo lực gia đình. Hãy trả các em về đúng với sự hồn nhiên của độ tuổi mình.
Những câu chuyện đau lòng về bạo hành trẻ em vẫn ngày ngày được đăng tin. Hay đau đớn hơn, ở các vùng miền núi, các bố mẹ thường bắt con cái nghỉ học đứng ở đầu đường, chờ khách du lịch đến sẽ xin họ tiền. Và số tiền họ xin được sẽ bị sử dụng để mua rượu, bỏ mặc con cái nghèo đói, lang thang đầu đường xó chợ. Cũng có thể đơn giản hơn, những câu chuyện ấy diễn ra khi bố mẹ quản lý con cái đến mức nghẹt thở mà không cho con mình quyền được lên tiếng để thể hiện quan điểm. Sự ngây thơ của các em bị chính những người sinh thành biến thành thứ công cụ trục lợi, thành phương tiện để thỏa mãn những cơn nghiện rượu. Các em bị bỏ mặc trong sự đói rách, lang thang bên lề đường mà không hề biết rằng mình có quyền được bảo vệ, quyền được nương tựa vào một mái ấm thực sự.
Những cơ chế bảo vệ của xã hội đang dần thay đổi cách bố mẹ định nghĩa về quyền năng của mình trong việc quản lý con cái, nó cũng đồng thời nâng cao tầm hiểu biết của trẻ em trong việc bảo vệ chính mình. Sự tiến bộ của khung pháp lý quốc tế và quốc gia dần phá vỡ các cấu trúc tư tưởng phong kiến, gia trưởng vốn bám rễ sâu trong tâm thức của các thế hệ đi trước. Cha mẹ thời đại mới không thể tiếp tục duy trì thứ quyền lực tuyệt đối, coi con cái như một thứ tài sản thuộc quyền sở hữu vô điều kiện của mình. Luật pháp và các tổ chức xã hội dân sự đã thiết lập những lằn ranh đỏ không thể xâm phạm, buộc người lớn phải nhìn nhận đứa trẻ như một công dân độc lập. Sự can thiệp này đã buộc các bậc phụ huynh phải thay đổi phương thức giáo dục, chuyển từ áp đặt, cưỡng chế sang đối thoại và lắng nghe. Quyền năng của cha mẹ giờ đây không nằm ở việc kiểm soát hành vi một cách cực đoan, mà nằm ở năng lực định hướng và bảo trợ cho sự phát triển tự nhiên của con cái.
Quản lý không có nghĩa là cai trị, và tình yêu thương không đồng nghĩa với quyền sở hữu. Khi xã hội siết chặt các quy định pháp lý, những hành vi bạo lực hay áp đặt tinh thần thô bạo không còn được dung thứ dưới danh nghĩa "dạy con theo truyền thống". Cha mẹ buộc phải học cách lắng nghe những ý kiến khác biệt từ con cái.
Bảo vệ trẻ em không phải chuyện của riêng một gia đình. Những vụ bạo hành vẫn thường xuyên diễn ra trong cộng đồng dân cư nhưng không ai để ý chỉ vì nghĩ rằng “đó là chuyện nhà người ta”. Và hậu quả là rất nhiều đứa trẻ đã chết một cách đau đớn, khi mà các em không có ai để bảo vệ và cũng chẳng thể tự phản kháng. Hậu quả của sự thờ ơ ấy là những cái chết đau đớn của những đứa trẻ mà chỉ được xã hội biết đến khi mọi chuyện đã quá muộn màng. Ở lứa tuổi mà cơ thể và tâm lý còn quá non nớt, các em hoàn toàn không có khả năng tự vệ chống lại người lớn, và cũng chưa đủ nhận thức để tìm đường trốn chạy. Khi cộng đồng quay lưng, các em bị cô lập hoàn toàn trong chính không gian đáng ra phải an toàn nhất. Một đứa trẻ bị hành hạ trong suốt một thời gian dài mà không có một ai lắng nghe, không có sự che chở, sẽ rơi vào trạng thái tuyệt vọng. Bảo vệ trẻ em, do đó, phải được nhìn nhận là một nghĩa vụ mang tính sống còn của toàn xã hội, đòi hỏi sự thức tỉnh đạo đức và sự giám sát chặt chẽ của từng thành viên trong cộng đồng dân cư.
Con cái không phải toàn quyền sở hữu của cha mẹ. Cha mẹ chỉ có quyền một phần trong việc nuôi dạy và bảo vệ con. Trong các xã hội phương Đông, rất nhiều gia đình đã thay đổi cách sống cùng con, chỉ giữ vai trò như một người đồng hành để con mạnh mẽ hơn trước những sự xâm hại bên ngoài. Quyền năng của phụ huynh chỉ là một thứ quyền hạn có điều kiện, gắn liền với nghĩa vụ bảo trợ, chăm sóc và giáo dục đứa trẻ. Việc phân định rõ ranh giới của quyền làm cha mẹ giúp ngăn chặn xu hướng độc đoán và chuyên quyền trong giáo dục gia đình. Cha mẹ thông thái là người biết lùi lại phía sau để đứa trẻ tự thắp lên ngọn đuốc của cuộc đời mình.
Vai trò đồng hành này đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng hệ thống tâm lý vững chắc cho trẻ trước những biến động của kỷ nguyên số và sự bùng nổ thông tin. Thay vì cấm đoán một cách thô bạo, cha mẹ đồng hành sẽ cùng con phân tích thông tin, trang bị cho con bộ lọc tư duy phản biện để con không bị dẫn dắt bởi các trào lưu độc hại hay các thuật toán máy móc. Khi đứa trẻ cảm nhận được sự bảo bọc mang tính hỗ trợ ấy, em sẽ không có nhu cầu trốn chạy vào những thế giới ảo tưởng, mà tự tin đối diện với thực tại trần trụi bằng một tâm thế chủ động, độc lập.
Để trẻ em giữ được sự hồn nhiên của chúng, cộng đồng và các gia đình cần phát huy tối đa vai trò của mình. Xã hội tiến bộ không thể được xây dựng bằng cách dùng pháp lý để giải quyết bạo lực gia đình. Hãy trả các em về đúng với sự hồn nhiên của độ tuổi mình.
