CHƯƠNG 8: TIN SÉT ĐÁNH TỪ PHƯƠNG BẮC – ĐẬP NÁT KHÈN BẦU, LỜI THỀ MUÔN ĐỜI TẠI BẾN SÔNG THAO
Điềm dữ sao sa, đứt đoạn dây đàn
Đêm mùa đông trên dải châu thổ phương Nam – nơi chôn nhau cắt rốn của người Việt – cái rét tuy không mang theo bão tuyết xé thịt róc xương như chốn biên ải cực Bắc của giặc Hán, nhưng lại mang một vẻ u uất, tê tái đến rợn người. Cái lạnh của sương muối ngấm ngầm luồn sâu vào tận tủy xương, buốt giá thê lương như chính số phận của những kiếp người đang mang gông cùm mất nước. Trời về khuya, đất trời chìm trong một màu đen đặc quánh như mực. Gió bấc rít qua những khe liếp rách nát của chuồng ngựa đồn giặc, nghe văng vẳng như tiếng nức nở của hàng ngàn oan hồn nghĩa sĩ chưa kịp siêu thoát trên trận địa Làng Bàn năm cũ.
Bôn Lang – người dũng sĩ mang lồng ngực xăm hình Rồng thiêng kiêu hãnh ngày nào – nay mình trần đóng độc chiếc khố vải tơi tả, đang oằn lưng bổ củi dưới hiên trại ngựa. Từng nhát rìu giáng xuống khúc gỗ lim khô khốc dứt khoát, mạnh mẽ, chất chứa cả nỗi căm hờn như muốn bổ đôi đầu lũ giặc cướp nước. Mồ hôi rịn ra trên vầng trán sạm đen, chảy dọc theo những vết sẹo roi da chằng chịt còn rỉ máu trên tấm lưng vạm vỡ.
Đột nhiên, đôi tay rắn rỏi đang vung rìu của anh khựng sững lại giữa lưng chừng trời!
Một cơn đau nhói bất ngờ bóp nghẹt lấy lồng ngực trái của Bôn Lang. Cơn đau ấy không đến từ da thịt, mà dội lên từ tận đáy sâu tâm khảm, buốt nhói lên tận óc, đau như ai đem dao cắt ruột, đem muối xát lòng!
Choang!
Chiếc rìu sắt tuột khỏi đôi bàn tay chai sần, rơi phịch xuống đất, lưỡi rìu va vào tảng đá ong toé lửa.
Bôn Lang lảo đảo lùi lại mấy bước, hai tay ôm chặt lấy ngực trái, ngước đôi mắt bàng hoàng nhìn lên bầu trời đêm thăm thẳm. Đúng vào khoảnh khắc trái tim anh lệch đi một nhịp ấy, từ phía chòm sao Bắc Đẩu mịt mùng xa xôi muôn dặm, một ngôi sao sáng rực bỗng nhiên rơi xuống, xé toạc màn đêm đen đặc! Vệt sao băng ấy không bay ngang như thường lệ, mà lao thẳng một đường về phía Nam, đỏ rực như một giọt máu lớn từ mắt Trời nhỏ xuống vùng đất Lạc Việt, soi bóng xuống dòng nước sông Thao rồi vụt tắt lịm, để lại một vệt khói mờ ảo tang tóc giữa lưng trời.
Đất trời bỗng chốc lặng ngắt như tờ. Tiếng dế kêu rả rích trong bụi cỏ bỗng im bặt. Đàn ngựa chiến trong chuồng cũng ngừng nhai cỏ, đồng loạt cúi đầu hí lên những tràng thê thiết.
Bôn Lang từ từ khuỵu gối, quỳ sụp xuống nền đất lạnh lẽo. Sợi dây giao cảm máu thịt kỳ diệu của người mang dòng máu tinh hoa Lạc Việt, mối duyên thề nguyền sống chết giữa đôi lứa yêu nhau đã báo cho anh biết một sự thật tàn khốc đến rụng rời: Đàn đứt dây, chim lìa cành! Một nửa mạng sống của anh, đóa hoa sim tím trong ngần của Làng Bàn, người con gái có nụ cười đẹp nhất bên bờ sông Thao... đã vĩnh viễn rời bỏ cõi đời này rồi!
Anh không gào thét, cũng chẳng vật vã khóc than. Đôi mắt Bôn Lang ráo hoảnh, nhìn trân trân vào khoảng không đen kịt phía Bắc. Nỗi đau này quá lớn, quá tàn nhẫn, đến mức vắt kiệt cả nước mắt của người tráng sĩ! Anh chỉ biết gục đầu xuống đống vỏ bào lạnh ngắt, mười đầu ngón tay bấu chặt vào lòng đất mẹ đến tứa máu, hàm răng nghiến chặt làm máu tươi từ môi rỉ ra mặn chát. Đêm đông ấy, một nửa trái tim của anh Bôn đã thực sự chết theo ánh sao rơi nơi cuối trời!
Ông lão vượt ải và dòng chữ máu từ ngục tối phương Bắc
Phải đến nửa năm sau, khi mùa xuân trên đất Lạc Việt đã thắp lên những chùm hoa gạo đỏ rực như lửa dọc hai bờ sông Thao, điềm báo đứt ruột trong đêm đông ấy mới được xác nhận bởi một con người bằng xương bằng thịt.
Vào một đêm cuối xuân không trăng, sương mù giăng trắng xóa cả mặt sông, có một bóng người lầm lũi, áo quần rách bươm như tàu lá chuối sau bão, thân hình gầy rộc chỉ còn da bọc xương, lết từng bước chân lở loét mưng mủ vì giá lạnh và gai rừng, bí mật bò qua hàng rào chông vào khu lều giam phu ngựa ở Làng Bàn.
Lũ lính Hán đang say sưa uống rượu, đánh bạc ngoài đồn canh không hề hay biết. Bóng người tàn tạ ấy chính là một ông lão người Việt, vốn là người hầu trung thành lâu năm trong nhà vị Bồ Chính Làng Bàn, từng bị bắt đi cùng chuyến đò lưu đày lên phương Bắc với em Chanh. Nhờ may mắn giả chết dưới một đống xác người bị bão tuyết vùi lấp nơi công trường đắp lũy biên ải của nhà Hán, ông lão đã liều mạng trốn thoát. Ròng rã suốt sáu tháng trời ăn gió nằm sương, nhai rễ cây rừng, uống nước khe suối, vượt qua muôn trùng đèo cao vực sâu và vòng vây giặc dữ, ông lão cố giữ chút hơi tàn tìm về quê cũ để trao lại một di vật thiêng liêng.
Vừa nhận ra Bôn Lang dưới ánh đèn dầu lạc leo lét, ông lão liền nhào tới, ôm chầm lấy đôi chân trần đầy sẹo của chàng dũng sĩ, áp mặt vào chân anh mà khóc nấc lên từng cơn nghẹn ngào, cố nén tiếng động để lũ giặc bên ngoài không nghe thấy:
"Anh Bôn... Anh Bôn ơi! Mất rồi! Cô Chanh của chúng ta... đóa hoa quý nhất của nhà Bồ Chính Làng Bàn... đã mất nơi đất Bắc rồi anh Bôn ơi! Trời cao đất dày ơi, sao lại đày đọa giống nòi ta đến nông nỗi này!"
Bôn Lang cứng đờ người như hóa đá. Máu trong huyết quản anh như đông cứng lại thành băng giá. Anh run rẩy cúi xuống đỡ ông lão dậy, giọng khàn đặc như tiếng tre nứa vỡ: "Bác... bác hãy kể hết cho cháu nghe... Em Chanh... những ngày cuối cùng nơi đất khách, em Chanh của cháu đã sống ra sao?"
Dưới ánh đèn dầu hắt hiu, ông lão vừa đấm ngực thổn thức, vừa kể lại tường tận những tháng ngày bi tráng và lẫm liệt cuối cùng của Thị Chanh nơi miền biên ải tuyết phủ trắng trời. Ông kể về nỗi nhục nhằn nơi đất khách, về mưu đồ bẩn thỉu của tên Vương hầu nhà Hán háo sắc, và giây phút chấn động lòng người khi em Chanh – người con gái mảnh mai của Làng Bàn – đã thẳng tay đập vỡ mâm ngọc, rồi dùng chính mảnh ngọc sắc lẹm ấy tự rạch nát gò má xinh đẹp của mình để giữ trọn phẩm giá người con gái Lạc Việt, thà chết vinh chứ không chịu sống nhục làm trò mua vui cho giặc!
Nghe đến đoạn em Chanh tự rạch mặt mình, Bôn Lang nhắm nghiền hai mắt lại, cả tấm thân vạm vỡ run lên bần bật.Anh có cảm giác như mảnh ngọc sắc nhọn kia đang rạch thẳng vào tim mình, xé toạc lồng ngực ra thành trăm mảnh!
"Lúc bị lũ quỷ dữ lột áo quăng vào chuồng ngựa đóng băng, cô Chanh biết mình không còn qua khỏi đêm ấy..." – Ông lão run rẩy luồn bàn tay đã cụt mất hai ngón vì tê cóng vào trong lớp khố vải rách quấn sát bụng, nâng niu lấy ra một mảnh lụa nhỏ đã ố vàng vì sương gió, bên trên in hằn những nét chữ màu nâu sẫm.
"Trước lúc nhắm mắt xuôi tay, cô Chanh đã cắn đứt đầu ngón tay mình, lấy máu nóng từ tim viết lên vách gỗ đóng băng dòng chữ này... Sáng hôm sau, khi vào khiêng xác cô ấy đi chôn trong tuyết, một người dân phu làng ta đã liều chết xé mảnh lụa trắng giấu trong áo, ép mạnh lên vách gỗ để in lại trọn vẹn dòng chữ máu chưa kịp khô hẳn của cô ấy. Người anh em đó đã giao mảnh lụa này cho lão, dặn rằng dẫu lão có phải thịt nát xương tan nơi rừng thiêng nước độc, dẫu bị hổ vồ rắn cắn dọc đường, cũng phải bằng mọi giá mang về tận bến sông Thao, trao tận tay cho anh Bôn!..."
Bôn Lang quỳ sụp xuống nền đất, hai bàn tay run rẩy thành kính đón lấy mảnh lụa thấm máu đào của người thương.Dưới ánh đèn mờ tỏ, dòng chữ cổ của tổ tiên người Việt hiện lên rành rọt, đỏ thẫm như ngọn lửa thiêng đang cháy rực trước mắt anh: "NƯỚC VIỆT HỒI SINH".
Dòng chữ viết bằng máu ấy tuyệt nhiên không phải là lời than thân trách phận của một người con gái yếu mềm, càng không phải là lời trăng trối ủy mị đôi lứa. Đó là một bản di chúc thiêng liêng! Là mệnh lệnh tối cao từ cõi chết của lớp người tinh hoa gửi lại cho người còn sống! Trước giờ phút lìa đời nơi đất Bắc lạnh lẽo, em Chanh không hề xót thương cho nhan sắc hay mạng sống của riêng mình; cả tấm lòng son sắt của cô chỉ đau đáu một nỗi niềm duy nhất là ngày non sông đất Việt rửa sạch mối thù mất nước, con Lạc cháu Hồng được ngẩng cao đầu đứng dậy dưới ánh mặt trời!
Bôn Lang ép chặt mảnh lụa thấm máu vào lồng ngực trái của mình, ghì chặt như đang ôm lấy tấm thân lạnh giá của em Chanh giữa đêm tuyết trắng. Đôi vai rộng lớn của người dũng sĩ rung lên từng đợt trong tiếng nấc câm lặng xé lòng.
Ngay đêm hôm ấy, những người bạn tù trong lều chỉ thấy Bôn Lang lặng lẽ lau khô khóe mắt. Anh cẩn thận khâu mảnh lụa máu vào mặt trong chiếc khố vải sát tim mình, xách theo một bầu rượu nếp cẩm chôn giấu từ ngày làng chưa cháy, rồi đào dưới lớp đất góc lều lên chiếc khèn bầu cũ kỹ – kỷ vật hẹn ước duy nhất giữa anh và em Chanh – lặng lẽ lách mình qua khe rào, bước thẳng ra bến sông Thao giữa màn sương đêm dày đặc.
Khúc nhạc đứt ruột – Đập nát khèn bầu, chặt đứt tình riêng
Bến sông Thao đêm nay vắng lặng, hoang vu và lạnh lẽo đến thắt lòng. Nơi bến nước này từng là mảnh đất lành của tình yêu đôi lứa, từng in bóng nụ cười e ấp như trăng rằm của em Chanh đêm hội giã cốm mùa thu; từng chứng kiến lời thề hẹn nên vợ nên chồng bên nhành hoa sim tím. Vậy mà giờ đây, Làng Bàn trên bờ chỉ còn là gò đất hoang tàn, dưới bến chỉ còn những con sóng ngầm đen kịt vỗ ì oạp vào bờ bùn lầy lội, lặng lẽ ôm ấp xác xương của biết bao dân làng đã hòa vào phù sa.
Bôn Lang bước ra sát mép nước, quỳ hai gối xuống lớp bùn non. Đôi bàn tay chai sần của anh vun đất đắp thành một mô đất nhỏ hướng về phương Bắc, đặt mảnh lụa có dòng chữ máu "Nước Việt hồi sinh" lên trên. Không có hương trầm nến sáp, anh vươn tay bẻ ba bông cỏ lau trắng muốt đang phất phơ trong gió đêm, thành kính cắm xuống lớp bùn làm nén tâm hương.
Mở nút lá chuối khô trên miệng bầu rượu nếp, mùi hương lúa mới nồng đượm của quê nhà lập tức tỏa ra ngào ngạt.Bôn Lang nghiêng bầu, tưới một nửa xuống dòng nước sông Thao để kính tế linh hồn người con gái anh yêu thương nhất; nửa bầu còn lại, anh ngửa cổ dốc cạn một hơi vào lồng ngực đang cháy bỏng. Rượu quê trôi qua cổ họng mà đắng ngắt như mật cá, cay xè như xát muối vào vết thương: "Em Chanh ơi... Nơi đất Bắc xa xôi vạn dặm, bão tuyết lạnh lắm phải không em? Em đã vất vả nhiều rồi, nay hãy nương theo ngọn gió Nam mà bay về đây với anh! Về tắm lại dòng nước sông Thao ấm áp phù sa, về gội lại mái tóc dài bằng hương hoa bưởi quê nhà... Ngồi lại bên bờ sông này với anh Bôn một lát thôi, để anh thổi lại cho em Chanh nghe khúc khèn giao duyên đêm trăng năm cũ... khúc nhạc anh đón em về làm vợ!..."
Bôn Lang nhắm nghiền đôi mắt, từ từ nâng chiếc khèn bầu lên chạm vào đôi môi nứt nẻ, rớm máu. Giữa đêm khuya tĩnh mịch bên bờ sông Thao, tiếng khèn bắt đầu cất lên.
Nhưng trời cao đất dày ơi! Điệu khèn đêm nay đâu còn là khúc nhạc giao duyên réo rắt, tươi vui như tiếng chim gọi bầy mùa lúa mới năm xưa nữa! Tiếng khèn cất lên nghẹn ngào, đứt quãng, trầm đục như tiếng nấc từ đáy vực sâu.Nghe như tiếng xương cốt ông cha vỡ nát dưới vó ngựa giặc thù; nghe như tiếng chim quốc kêu ra máu gọi bạn giữa rừng khuya; lại như tiếng khóc xé ruột của người mẹ già mất con, người chồng trẻ mất vợ giữa buổi nước mất nhà tan!
Khúc nhạc ấy chất chứa trọn vẹn nỗi đau mất nước, nỗi xót xa tột cùng của người trai tráng không bảo vệ nổi người con gái mình thương, và cuộn trào ngọn lửa căm thù ngút ngàn trước tội ác trời không dung đất không tha của lũ giặc phương Bắc. Tiếng khèn bi thiết, ai oán đến mức bầy vượn trên núi xa cũng phải lặng tiếng, dòng nước sông Thao đang chảy xiết dường như cũng chững lại, mặt sông phẳng lặng cúi đầu lắng nghe khúc nhạc tiễn biệt đứt từng khúc ruột!
Khi tiếng khèn cuối cùng vừa dứt, tan biến vào màn sương trắng xóa trên mặt sông, Bôn Lang từ từ hạ chiếc khèn xuống. Anh mở bừng đôi mắt, đứng phắt dậy giữa bến nước. Trong đôi mắt người tráng sĩ lúc này không còn một giọt lệ nào nữa, mà chỉ còn rực cháy một ngọn lửa dữ dội, quyết liệt và lạnh lùng như thép đã tôi qua lửa đỏ!
Rắc! Choang!
Bôn Lang vung cao hai cánh tay gân guốc, dồn toàn bộ sức lực bình sinh, đập mạnh chiếc khèn bầu – báu vật kỷ niệm chứa đựng cả tuổi trẻ và mối tình đầu trong sáng của mình – thẳng xuống tảng đá ong sắc nhọn bên mép nước!
Chiếc khèn bầu vỡ tan thành trăm mảnh, những ống nứa gãy vụn văng tung toé, trôi dạt theo sóng nước sông Thao.Bôn Lang ngửa mặt lên trời đêm, cất tiếng thét trầm hùng vang dội cả một khúc sông: "Kể từ giờ phút này, mối tình riêng đau khổ của thằng Bôn Lang đã chết! Nó đã được chôn sâu dưới đáy sông Thao cùng chiếc khèn bầu này rồi! Từ đêm nay trở đi, tấm thân này, mạng sống này, khối óc này và từng giọt máu chảy trong người Bôn Lang không còn thuộc về riêng ta nữa! Nó thuộc về núi sông đất Việt! Thuộc về vận mệnh sống còn của nòi giống Tiên Rồng!"
Tiếng thét của anh đập vào vách núi bên sông, dội xuống mặt nước cuồn cuộn, ngân vang như tiếng sấm rền giữa đêm đông tăm tối.
Việc đập nát chiếc khèn bầu tuyệt nhiên không phải là sự buông xuôi tuyệt vọng, mà là một lễ tế sống tâm hồn hào hùng bậc nhất! Bôn Lang đã tự tay chặt đứt mọi nỗi đau thương ủy mị của tình riêng, rũ bỏ mọi vướng bận yếu mềm để hóa thân trọn vẹn thành một ngọn đuốc sống. Từ bến nước sông Thao rướm máu ấy, anh vươn vai đứng dậy, mang trong ngực trái tim của cả dân tộc, sẵn sàng gánh vác sứ mệnh giữ lửa cho non sông qua ngàn năm đêm trường!
Đỉnh cao của Ca Dao: Lời thề hóa ngọc, rèn gươm trong từng câu chữ
Biến nỗi đau mất mát tột cùng thành sức mạnh dời non lấp biển, Bôn Lang quay trở về trại giam phu ngựa với dáng vẻ bề ngoài vẫn như xưa, nhưng bên trong là một trí tuệ sắc bén, sáng suốt và mãnh liệt gấp trăm lần! Sự hy sinh lẫm liệt của em Chanh nơi đất Bắc đã trở thành ngọn lửa nung chảy tâm hồn anh, đưa những vần thơ lục bát do anh sáng tạo vươn tới đỉnh cao chói lọi.
Bôn Lang hiểu rằng, thứ vũ khí tinh thần để chống lại kẻ thù tàn bạo không thể chỉ là những lời ru êm ái vỗ về nỗi đau, mà phải là những lưỡi gươm ngôn từ sắc lẹm, có sức mạnh đánh thức lòng tự tôn, khơi dậy chí căm thù và truyền dạy mưu lược giữ nước cho muôn đời sau!
Nhìn thấy cảnh lũ quan lại, tướng tá nhà Hán ngày đêm vơ vét của cải, đánh đập dân lành, bắt người Việt phải cúi đầu phục tùng, Bôn Lang đã mượn ngay hình ảnh loài rồng thiêng và loài rắn nước để đúc nên những câu ca dao chỉ thẳng vào mặt kẻ thù, khẳng định phẩm chất cao quý không thể trộn lẫn của con Lạc cháu Hồng, đồng thời gieo lời nguyền đanh thép xuống đầu lũ bán nước hại dân:
"Trứng rồng lại nở ra rồng,
Liu điu lại nở ra dòng liu điu!
Thương dân, dân lập đền thờ,
Hại dân, dân đái ngập mồ thối xương!"
Mỗi khi thấy bà con dân làng bị roi vọt ép phải mặc áo quần kiểu phương Bắc, bị bắt phải làm những công việc tôi đòi nhơ nhớp, Bôn Lang lại mượn hình ảnh đóa hoa sen thơm ngát mọc lên từ bùn lầy – hình ảnh của chính em Chanh kiên trung không chịu khuất phục trước gấm vóc của giặc – để dệt thành bài ca dao lục bát tuyệt đẹp, răn dạy người Việt dù sống trong hoàn cảnh đen tối nào cũng phải giữ trọn cốt cách trong sạch của tổ tiên:
"Hoa thơm dẫu rụng bùn lầy,
Vẫn lưu hương ngát cho đầy nương dâu.
Làm người Việt hãy nhớ câu:
Trong đầm gì đẹp bằng sen,
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn!"
Và để khắc ghi bốn chữ máu "Nước Việt hồi sinh" của người vợ chưa cưới đã ngã xuống nơi miền tuyết trắng, Bôn Lang đã rút hết gan ruột để sáng tác nên những câu ca dao mang lời thề phục quốc vạn đại. Những câu thơ lục bát ấy truyền đi như lời sấm truyền của thần núi Tản, sông Thao, gieo vào lòng hàng vạn, hàng triệu người dân đất Việt một niềm tin sắt đá rằng ách đô hộ của phương Bắc nhất định sẽ bị đập tan:
"Bao giờ cạn nước sông Thao,
Đỉnh non Nghĩa Lĩnh mới nhào cơ ngơi!
Chờ khi sấm dậy lưng trời,
Rồng thiêng thức giấc, hết đời sài lang!
Đá mòn nhưng dạ chẳng mòn,
Tình dân nghĩa nước sắt son một lòng!"
Từng câu chữ bay đi, thấm vào gió, ngấm vào đất, hòa vào từng giọt mồ hôi và máu đào của người dân cày. Những câu ca dao, tục ngữ ấy đã thực sự hóa thành những viên ngọc sáng ngời không bụi bặm nào vấy bẩn được, thành những lưỡi gươm báu vô hình sắc bén hơn mọi thứ giáo sắt đao đồng của quân thù!
Ngọn lửa vô hình thiêu đốt dã tâm giặc Bắc và ánh sao rạng ngời
Chỉ trong một thời gian ngắn, những câu ca dao lục bát và tục ngữ sắc sảo ấy đã lan truyền đi khắp nơi nhanh như lửa cháy đồng khô mùa gió chướng! Khắp các vùng đất từ Phong Châu, Mê Linh, Luy Lâu cho đến tận miền Cửu Chân, Nhật Nam xa xôi, ở đâu có bóng dáng người Việt sinh sống là ở đó vang lên điệu thơ sáu - tám chứa đựng hồn cốt ông cha.
Từ bữa cơm rau muống tương cà đạm bạc, từ cánh đồng chiêm trũng cày sâu cuốc bẫm, cho đến công trường đẽo đá xây thành dưới roi vọt của giặc, người Việt truyền tai nhau những câu ca dao như niệm câu thần chú tiếp thêm sức mạnh phi thường. Đúng là Góp gió thành bão, góp cây nên rừng!
Lũ quan thái thú, tướng lĩnh nhà Hán ngồi trong dinh phủ lầu cao bắt đầu cảm thấy một nỗi bất an rợn tóc gáy, lạnh toát sống lưng. Bằng sự nhạy cảm của kẻ đi cướp nước, chúng nhận ra một sự thật đáng sợ: Người dân Việt sau bao năm bị chém giết đẫm máu, bị đập nát trống đồng, đốt sạch sách vở và đày ải hết người tài giỏi, tuyệt nhiên không hề khiếp nhược, ngu muội hay biến thành người Hán như chúng tính toán!
Trái lại, ánh mắt của những người nông dân mặc áo vải nâu rách rưới kia ngày càng trở nên thâm trầm, gắn kết và kiên định một cách kỳ lạ. Sự chống trả của họ không bộc phát ồn ào mà lặng lẽ, bền bỉ như đá tảng ngầm dưới đáy sông. Giặc Hán bắt hàng trăm người ra tra khảo đến chết cũng không một ai chịu hé răng khai báo nửa lời; chúng đem vàng bạc, chức tước ra mua chuộc cũng chẳng một ai thèm cúi đầu bán rẻ đồng bào. Cả dân tộc Lạc Việt đã kết lại thành một khối vững như kiềng ba chân, không thế lực nào chia rẽ nổi!
Hoảng sợ trước sức mạnh ngầm ấy, quan quân nhà Hán điên cuồng tung mật thám, lính tuần tra đi sục sạo khắp các bản làng, chợ búa để truy lùng cho ra: Kẻ nào đang đứng trong bóng tối xúi giục dân chúng? Kẻ nào đang cầm đầu thế giới tinh thần của vùng đất phương Nam này? Hễ bắt được là phải đem ra phanh thây vạn đoạn!
Thế nhưng, lũ giặc phương Bắc dẫu có lật tung từng tấc đất lên cũng làm sao tìm thấy được! Bởi người thủ lĩnh tối cao của đất Việt lúc này đâu phải là một vị tướng mặc giáp vàng cưỡi ngựa trắng, cũng chẳng phải là một bậc vương tôn ngồi nơi cung điện cao sang. Người thủ lĩnh vĩ đại ấy đã tự xóa bỏ tên tuổi mình để hóa thân trọn vẹn vào trong tiếng nói của muôn dân!
Anh đang ẩn mình trong câu đồng dao trong trẻo của lũ trẻ nhỏ chơi đánh chuyền, thả đỉa ba ba đầu đình; anh đang hóa thân vào lời ru ầu ơ ngọt ngào của bà mẹ nghèo bên cánh võng tre; anh đang hòa nhịp trong tiếng hò giã gạo, tiếng hát đối đáp giao duyên của trai gái trên đồng lúa!
Cỗ máy đồng hóa khổng lồ và tàn bạo của đế chế nhà Hán – với hàng chục vạn quân giáp sắt gươm đao sáng lòa, với hàng vạn cuốn sách chữ Hán vuông vức – bỗng chốc trở nên bất lực, lúng túng như kẻ mù đi đêm trước một kho tàng ca dao truyền miệng mềm mại mà sắc bén vô song của người Việt. Mọi lưỡi gươm chém xuống mặt nước, nước lại liền! Lửa của giặc đốt trụi cỏ trên đồng, chỉ sau một cơn mưa xuân, mầm cỏ non lại đội tro tàn mọc lên xanh rì cả đất trời!
Đêm đông buốt giá lại về trên mảnh đất Làng Bàn. Bôn Lang – trong lốt gã phu chăn ngựa gầy guộc, mình mẩy lấm lem bùn đất – đứng tựa lưng vào cột gỗ chuồng ngựa. Trên đôi môi nứt nẻ của anh khẽ nở một nụ cười kiêu hãnh khi nghe tiếng tù và báo động rúc lên inh ỏi trong đêm, nhìn từng toán kỵ binh Hán mặc giáp sắt cầm đuốc chạy ngược chạy xuôi đầy hoảng loạn mà chẳng tìm ra bóng dáng kẻ thù nào.
Mặc kệ chiếc roi da của giặc còn treo trên vách, Bôn Lang ngẩng cao đầu nhìn lên bầu trời đêm lồng lộng. Nơi phương Bắc xa xăm ấy, ngôi sao sáng nhất trong chòm Bắc Đẩu đang tỏa ánh sáng trong vắt, dịu dàng hệt như đôi mắt của em Chanh đang từ cõi mây trắng nhìn xuống quê nhà, mỉm cười mãn nguyện cùng anh.
Đặt bàn tay chai sần lên ngực áo – nơi cất giữ mảnh lụa thấm máu có bốn chữ "Nước Việt hồi sinh" – Bôn Lang khép nhẹ hàng mi, lồng ngực căng tràn nhựa sống của nòi giống Tiên Rồng, khẽ thầm thì cùng gió núi sông Thao: "Em Chanh ơi... Trên trời cao em có nhìn thấy không? Anh Bôn của em đã giữ trọn lời thề năm xưa! Anh đã cùng bà con đắp xong cho non sông mình một Bức Thành Đồng bằng tiếng mẹ đẻ vững bền muôn thuở. Giặc Hán có thể giẫm nát cỏ cây, có thể đập tan đền miếu, nhưng vạn kiếp ngàn đời chúng không bao giờ dập tắt được dòng máu Lạc Hồng và cốt cách Tiên Rồng đang chảy cuồn cuộn trong từng câu ca dao, từng lời mẹ ru!
Gió bấc cứ thổi đi! Sương muối cứ rơi đi! Đất Việt này, dẫu trải qua ngàn năm dâu bể, vạn thuở thăng trầm, vẫn vĩnh viễn là giang sơn của người Việt!"
Lời thề trầm hùng của người tráng sĩ tan vào làn gió đêm, bay lan đi khắp đôi bờ sông Thao, sông Hồng, thổi bùng lên những đốm lửa hồng âm ỉ dưới từng mái nhà tranh. Ánh sáng rực rỡ của niềm hy vọng phục quốc đã thực sự nhuộm đỏ cả một vòm trời tăm tối. Mầm sống bất diệt đã nảy chồi từ đống tro tàn Làng Bàn, lặng lẽ hút nhựa sống của đất mẹ qua từng mùa trăng, chờ đợi một ngày không xa khi Rồng thiêng quẫy sóng, bay vút lên bầu trời tự do !
Điềm dữ sao sa, đứt đoạn dây đàn
Đêm mùa đông trên dải châu thổ phương Nam – nơi chôn nhau cắt rốn của người Việt – cái rét tuy không mang theo bão tuyết xé thịt róc xương như chốn biên ải cực Bắc của giặc Hán, nhưng lại mang một vẻ u uất, tê tái đến rợn người. Cái lạnh của sương muối ngấm ngầm luồn sâu vào tận tủy xương, buốt giá thê lương như chính số phận của những kiếp người đang mang gông cùm mất nước. Trời về khuya, đất trời chìm trong một màu đen đặc quánh như mực. Gió bấc rít qua những khe liếp rách nát của chuồng ngựa đồn giặc, nghe văng vẳng như tiếng nức nở của hàng ngàn oan hồn nghĩa sĩ chưa kịp siêu thoát trên trận địa Làng Bàn năm cũ.
Bôn Lang – người dũng sĩ mang lồng ngực xăm hình Rồng thiêng kiêu hãnh ngày nào – nay mình trần đóng độc chiếc khố vải tơi tả, đang oằn lưng bổ củi dưới hiên trại ngựa. Từng nhát rìu giáng xuống khúc gỗ lim khô khốc dứt khoát, mạnh mẽ, chất chứa cả nỗi căm hờn như muốn bổ đôi đầu lũ giặc cướp nước. Mồ hôi rịn ra trên vầng trán sạm đen, chảy dọc theo những vết sẹo roi da chằng chịt còn rỉ máu trên tấm lưng vạm vỡ.
Đột nhiên, đôi tay rắn rỏi đang vung rìu của anh khựng sững lại giữa lưng chừng trời!
Một cơn đau nhói bất ngờ bóp nghẹt lấy lồng ngực trái của Bôn Lang. Cơn đau ấy không đến từ da thịt, mà dội lên từ tận đáy sâu tâm khảm, buốt nhói lên tận óc, đau như ai đem dao cắt ruột, đem muối xát lòng!
Choang!
Chiếc rìu sắt tuột khỏi đôi bàn tay chai sần, rơi phịch xuống đất, lưỡi rìu va vào tảng đá ong toé lửa.
Bôn Lang lảo đảo lùi lại mấy bước, hai tay ôm chặt lấy ngực trái, ngước đôi mắt bàng hoàng nhìn lên bầu trời đêm thăm thẳm. Đúng vào khoảnh khắc trái tim anh lệch đi một nhịp ấy, từ phía chòm sao Bắc Đẩu mịt mùng xa xôi muôn dặm, một ngôi sao sáng rực bỗng nhiên rơi xuống, xé toạc màn đêm đen đặc! Vệt sao băng ấy không bay ngang như thường lệ, mà lao thẳng một đường về phía Nam, đỏ rực như một giọt máu lớn từ mắt Trời nhỏ xuống vùng đất Lạc Việt, soi bóng xuống dòng nước sông Thao rồi vụt tắt lịm, để lại một vệt khói mờ ảo tang tóc giữa lưng trời.
Đất trời bỗng chốc lặng ngắt như tờ. Tiếng dế kêu rả rích trong bụi cỏ bỗng im bặt. Đàn ngựa chiến trong chuồng cũng ngừng nhai cỏ, đồng loạt cúi đầu hí lên những tràng thê thiết.
Bôn Lang từ từ khuỵu gối, quỳ sụp xuống nền đất lạnh lẽo. Sợi dây giao cảm máu thịt kỳ diệu của người mang dòng máu tinh hoa Lạc Việt, mối duyên thề nguyền sống chết giữa đôi lứa yêu nhau đã báo cho anh biết một sự thật tàn khốc đến rụng rời: Đàn đứt dây, chim lìa cành! Một nửa mạng sống của anh, đóa hoa sim tím trong ngần của Làng Bàn, người con gái có nụ cười đẹp nhất bên bờ sông Thao... đã vĩnh viễn rời bỏ cõi đời này rồi!
Anh không gào thét, cũng chẳng vật vã khóc than. Đôi mắt Bôn Lang ráo hoảnh, nhìn trân trân vào khoảng không đen kịt phía Bắc. Nỗi đau này quá lớn, quá tàn nhẫn, đến mức vắt kiệt cả nước mắt của người tráng sĩ! Anh chỉ biết gục đầu xuống đống vỏ bào lạnh ngắt, mười đầu ngón tay bấu chặt vào lòng đất mẹ đến tứa máu, hàm răng nghiến chặt làm máu tươi từ môi rỉ ra mặn chát. Đêm đông ấy, một nửa trái tim của anh Bôn đã thực sự chết theo ánh sao rơi nơi cuối trời!
Ông lão vượt ải và dòng chữ máu từ ngục tối phương Bắc
Phải đến nửa năm sau, khi mùa xuân trên đất Lạc Việt đã thắp lên những chùm hoa gạo đỏ rực như lửa dọc hai bờ sông Thao, điềm báo đứt ruột trong đêm đông ấy mới được xác nhận bởi một con người bằng xương bằng thịt.
Vào một đêm cuối xuân không trăng, sương mù giăng trắng xóa cả mặt sông, có một bóng người lầm lũi, áo quần rách bươm như tàu lá chuối sau bão, thân hình gầy rộc chỉ còn da bọc xương, lết từng bước chân lở loét mưng mủ vì giá lạnh và gai rừng, bí mật bò qua hàng rào chông vào khu lều giam phu ngựa ở Làng Bàn.
Lũ lính Hán đang say sưa uống rượu, đánh bạc ngoài đồn canh không hề hay biết. Bóng người tàn tạ ấy chính là một ông lão người Việt, vốn là người hầu trung thành lâu năm trong nhà vị Bồ Chính Làng Bàn, từng bị bắt đi cùng chuyến đò lưu đày lên phương Bắc với em Chanh. Nhờ may mắn giả chết dưới một đống xác người bị bão tuyết vùi lấp nơi công trường đắp lũy biên ải của nhà Hán, ông lão đã liều mạng trốn thoát. Ròng rã suốt sáu tháng trời ăn gió nằm sương, nhai rễ cây rừng, uống nước khe suối, vượt qua muôn trùng đèo cao vực sâu và vòng vây giặc dữ, ông lão cố giữ chút hơi tàn tìm về quê cũ để trao lại một di vật thiêng liêng.
Vừa nhận ra Bôn Lang dưới ánh đèn dầu lạc leo lét, ông lão liền nhào tới, ôm chầm lấy đôi chân trần đầy sẹo của chàng dũng sĩ, áp mặt vào chân anh mà khóc nấc lên từng cơn nghẹn ngào, cố nén tiếng động để lũ giặc bên ngoài không nghe thấy:
"Anh Bôn... Anh Bôn ơi! Mất rồi! Cô Chanh của chúng ta... đóa hoa quý nhất của nhà Bồ Chính Làng Bàn... đã mất nơi đất Bắc rồi anh Bôn ơi! Trời cao đất dày ơi, sao lại đày đọa giống nòi ta đến nông nỗi này!"
Bôn Lang cứng đờ người như hóa đá. Máu trong huyết quản anh như đông cứng lại thành băng giá. Anh run rẩy cúi xuống đỡ ông lão dậy, giọng khàn đặc như tiếng tre nứa vỡ: "Bác... bác hãy kể hết cho cháu nghe... Em Chanh... những ngày cuối cùng nơi đất khách, em Chanh của cháu đã sống ra sao?"
Dưới ánh đèn dầu hắt hiu, ông lão vừa đấm ngực thổn thức, vừa kể lại tường tận những tháng ngày bi tráng và lẫm liệt cuối cùng của Thị Chanh nơi miền biên ải tuyết phủ trắng trời. Ông kể về nỗi nhục nhằn nơi đất khách, về mưu đồ bẩn thỉu của tên Vương hầu nhà Hán háo sắc, và giây phút chấn động lòng người khi em Chanh – người con gái mảnh mai của Làng Bàn – đã thẳng tay đập vỡ mâm ngọc, rồi dùng chính mảnh ngọc sắc lẹm ấy tự rạch nát gò má xinh đẹp của mình để giữ trọn phẩm giá người con gái Lạc Việt, thà chết vinh chứ không chịu sống nhục làm trò mua vui cho giặc!
Nghe đến đoạn em Chanh tự rạch mặt mình, Bôn Lang nhắm nghiền hai mắt lại, cả tấm thân vạm vỡ run lên bần bật.Anh có cảm giác như mảnh ngọc sắc nhọn kia đang rạch thẳng vào tim mình, xé toạc lồng ngực ra thành trăm mảnh!
"Lúc bị lũ quỷ dữ lột áo quăng vào chuồng ngựa đóng băng, cô Chanh biết mình không còn qua khỏi đêm ấy..." – Ông lão run rẩy luồn bàn tay đã cụt mất hai ngón vì tê cóng vào trong lớp khố vải rách quấn sát bụng, nâng niu lấy ra một mảnh lụa nhỏ đã ố vàng vì sương gió, bên trên in hằn những nét chữ màu nâu sẫm.
"Trước lúc nhắm mắt xuôi tay, cô Chanh đã cắn đứt đầu ngón tay mình, lấy máu nóng từ tim viết lên vách gỗ đóng băng dòng chữ này... Sáng hôm sau, khi vào khiêng xác cô ấy đi chôn trong tuyết, một người dân phu làng ta đã liều chết xé mảnh lụa trắng giấu trong áo, ép mạnh lên vách gỗ để in lại trọn vẹn dòng chữ máu chưa kịp khô hẳn của cô ấy. Người anh em đó đã giao mảnh lụa này cho lão, dặn rằng dẫu lão có phải thịt nát xương tan nơi rừng thiêng nước độc, dẫu bị hổ vồ rắn cắn dọc đường, cũng phải bằng mọi giá mang về tận bến sông Thao, trao tận tay cho anh Bôn!..."
Bôn Lang quỳ sụp xuống nền đất, hai bàn tay run rẩy thành kính đón lấy mảnh lụa thấm máu đào của người thương.Dưới ánh đèn mờ tỏ, dòng chữ cổ của tổ tiên người Việt hiện lên rành rọt, đỏ thẫm như ngọn lửa thiêng đang cháy rực trước mắt anh: "NƯỚC VIỆT HỒI SINH".
Dòng chữ viết bằng máu ấy tuyệt nhiên không phải là lời than thân trách phận của một người con gái yếu mềm, càng không phải là lời trăng trối ủy mị đôi lứa. Đó là một bản di chúc thiêng liêng! Là mệnh lệnh tối cao từ cõi chết của lớp người tinh hoa gửi lại cho người còn sống! Trước giờ phút lìa đời nơi đất Bắc lạnh lẽo, em Chanh không hề xót thương cho nhan sắc hay mạng sống của riêng mình; cả tấm lòng son sắt của cô chỉ đau đáu một nỗi niềm duy nhất là ngày non sông đất Việt rửa sạch mối thù mất nước, con Lạc cháu Hồng được ngẩng cao đầu đứng dậy dưới ánh mặt trời!
Bôn Lang ép chặt mảnh lụa thấm máu vào lồng ngực trái của mình, ghì chặt như đang ôm lấy tấm thân lạnh giá của em Chanh giữa đêm tuyết trắng. Đôi vai rộng lớn của người dũng sĩ rung lên từng đợt trong tiếng nấc câm lặng xé lòng.
Ngay đêm hôm ấy, những người bạn tù trong lều chỉ thấy Bôn Lang lặng lẽ lau khô khóe mắt. Anh cẩn thận khâu mảnh lụa máu vào mặt trong chiếc khố vải sát tim mình, xách theo một bầu rượu nếp cẩm chôn giấu từ ngày làng chưa cháy, rồi đào dưới lớp đất góc lều lên chiếc khèn bầu cũ kỹ – kỷ vật hẹn ước duy nhất giữa anh và em Chanh – lặng lẽ lách mình qua khe rào, bước thẳng ra bến sông Thao giữa màn sương đêm dày đặc.
Khúc nhạc đứt ruột – Đập nát khèn bầu, chặt đứt tình riêng
Bến sông Thao đêm nay vắng lặng, hoang vu và lạnh lẽo đến thắt lòng. Nơi bến nước này từng là mảnh đất lành của tình yêu đôi lứa, từng in bóng nụ cười e ấp như trăng rằm của em Chanh đêm hội giã cốm mùa thu; từng chứng kiến lời thề hẹn nên vợ nên chồng bên nhành hoa sim tím. Vậy mà giờ đây, Làng Bàn trên bờ chỉ còn là gò đất hoang tàn, dưới bến chỉ còn những con sóng ngầm đen kịt vỗ ì oạp vào bờ bùn lầy lội, lặng lẽ ôm ấp xác xương của biết bao dân làng đã hòa vào phù sa.
Bôn Lang bước ra sát mép nước, quỳ hai gối xuống lớp bùn non. Đôi bàn tay chai sần của anh vun đất đắp thành một mô đất nhỏ hướng về phương Bắc, đặt mảnh lụa có dòng chữ máu "Nước Việt hồi sinh" lên trên. Không có hương trầm nến sáp, anh vươn tay bẻ ba bông cỏ lau trắng muốt đang phất phơ trong gió đêm, thành kính cắm xuống lớp bùn làm nén tâm hương.
Mở nút lá chuối khô trên miệng bầu rượu nếp, mùi hương lúa mới nồng đượm của quê nhà lập tức tỏa ra ngào ngạt.Bôn Lang nghiêng bầu, tưới một nửa xuống dòng nước sông Thao để kính tế linh hồn người con gái anh yêu thương nhất; nửa bầu còn lại, anh ngửa cổ dốc cạn một hơi vào lồng ngực đang cháy bỏng. Rượu quê trôi qua cổ họng mà đắng ngắt như mật cá, cay xè như xát muối vào vết thương: "Em Chanh ơi... Nơi đất Bắc xa xôi vạn dặm, bão tuyết lạnh lắm phải không em? Em đã vất vả nhiều rồi, nay hãy nương theo ngọn gió Nam mà bay về đây với anh! Về tắm lại dòng nước sông Thao ấm áp phù sa, về gội lại mái tóc dài bằng hương hoa bưởi quê nhà... Ngồi lại bên bờ sông này với anh Bôn một lát thôi, để anh thổi lại cho em Chanh nghe khúc khèn giao duyên đêm trăng năm cũ... khúc nhạc anh đón em về làm vợ!..."
Bôn Lang nhắm nghiền đôi mắt, từ từ nâng chiếc khèn bầu lên chạm vào đôi môi nứt nẻ, rớm máu. Giữa đêm khuya tĩnh mịch bên bờ sông Thao, tiếng khèn bắt đầu cất lên.
Nhưng trời cao đất dày ơi! Điệu khèn đêm nay đâu còn là khúc nhạc giao duyên réo rắt, tươi vui như tiếng chim gọi bầy mùa lúa mới năm xưa nữa! Tiếng khèn cất lên nghẹn ngào, đứt quãng, trầm đục như tiếng nấc từ đáy vực sâu.Nghe như tiếng xương cốt ông cha vỡ nát dưới vó ngựa giặc thù; nghe như tiếng chim quốc kêu ra máu gọi bạn giữa rừng khuya; lại như tiếng khóc xé ruột của người mẹ già mất con, người chồng trẻ mất vợ giữa buổi nước mất nhà tan!
Khúc nhạc ấy chất chứa trọn vẹn nỗi đau mất nước, nỗi xót xa tột cùng của người trai tráng không bảo vệ nổi người con gái mình thương, và cuộn trào ngọn lửa căm thù ngút ngàn trước tội ác trời không dung đất không tha của lũ giặc phương Bắc. Tiếng khèn bi thiết, ai oán đến mức bầy vượn trên núi xa cũng phải lặng tiếng, dòng nước sông Thao đang chảy xiết dường như cũng chững lại, mặt sông phẳng lặng cúi đầu lắng nghe khúc nhạc tiễn biệt đứt từng khúc ruột!
Khi tiếng khèn cuối cùng vừa dứt, tan biến vào màn sương trắng xóa trên mặt sông, Bôn Lang từ từ hạ chiếc khèn xuống. Anh mở bừng đôi mắt, đứng phắt dậy giữa bến nước. Trong đôi mắt người tráng sĩ lúc này không còn một giọt lệ nào nữa, mà chỉ còn rực cháy một ngọn lửa dữ dội, quyết liệt và lạnh lùng như thép đã tôi qua lửa đỏ!
Rắc! Choang!
Bôn Lang vung cao hai cánh tay gân guốc, dồn toàn bộ sức lực bình sinh, đập mạnh chiếc khèn bầu – báu vật kỷ niệm chứa đựng cả tuổi trẻ và mối tình đầu trong sáng của mình – thẳng xuống tảng đá ong sắc nhọn bên mép nước!
Chiếc khèn bầu vỡ tan thành trăm mảnh, những ống nứa gãy vụn văng tung toé, trôi dạt theo sóng nước sông Thao.Bôn Lang ngửa mặt lên trời đêm, cất tiếng thét trầm hùng vang dội cả một khúc sông: "Kể từ giờ phút này, mối tình riêng đau khổ của thằng Bôn Lang đã chết! Nó đã được chôn sâu dưới đáy sông Thao cùng chiếc khèn bầu này rồi! Từ đêm nay trở đi, tấm thân này, mạng sống này, khối óc này và từng giọt máu chảy trong người Bôn Lang không còn thuộc về riêng ta nữa! Nó thuộc về núi sông đất Việt! Thuộc về vận mệnh sống còn của nòi giống Tiên Rồng!"
Tiếng thét của anh đập vào vách núi bên sông, dội xuống mặt nước cuồn cuộn, ngân vang như tiếng sấm rền giữa đêm đông tăm tối.
Việc đập nát chiếc khèn bầu tuyệt nhiên không phải là sự buông xuôi tuyệt vọng, mà là một lễ tế sống tâm hồn hào hùng bậc nhất! Bôn Lang đã tự tay chặt đứt mọi nỗi đau thương ủy mị của tình riêng, rũ bỏ mọi vướng bận yếu mềm để hóa thân trọn vẹn thành một ngọn đuốc sống. Từ bến nước sông Thao rướm máu ấy, anh vươn vai đứng dậy, mang trong ngực trái tim của cả dân tộc, sẵn sàng gánh vác sứ mệnh giữ lửa cho non sông qua ngàn năm đêm trường!
Đỉnh cao của Ca Dao: Lời thề hóa ngọc, rèn gươm trong từng câu chữ
Biến nỗi đau mất mát tột cùng thành sức mạnh dời non lấp biển, Bôn Lang quay trở về trại giam phu ngựa với dáng vẻ bề ngoài vẫn như xưa, nhưng bên trong là một trí tuệ sắc bén, sáng suốt và mãnh liệt gấp trăm lần! Sự hy sinh lẫm liệt của em Chanh nơi đất Bắc đã trở thành ngọn lửa nung chảy tâm hồn anh, đưa những vần thơ lục bát do anh sáng tạo vươn tới đỉnh cao chói lọi.
Bôn Lang hiểu rằng, thứ vũ khí tinh thần để chống lại kẻ thù tàn bạo không thể chỉ là những lời ru êm ái vỗ về nỗi đau, mà phải là những lưỡi gươm ngôn từ sắc lẹm, có sức mạnh đánh thức lòng tự tôn, khơi dậy chí căm thù và truyền dạy mưu lược giữ nước cho muôn đời sau!
Nhìn thấy cảnh lũ quan lại, tướng tá nhà Hán ngày đêm vơ vét của cải, đánh đập dân lành, bắt người Việt phải cúi đầu phục tùng, Bôn Lang đã mượn ngay hình ảnh loài rồng thiêng và loài rắn nước để đúc nên những câu ca dao chỉ thẳng vào mặt kẻ thù, khẳng định phẩm chất cao quý không thể trộn lẫn của con Lạc cháu Hồng, đồng thời gieo lời nguyền đanh thép xuống đầu lũ bán nước hại dân:
"Trứng rồng lại nở ra rồng,
Liu điu lại nở ra dòng liu điu!
Thương dân, dân lập đền thờ,
Hại dân, dân đái ngập mồ thối xương!"
Mỗi khi thấy bà con dân làng bị roi vọt ép phải mặc áo quần kiểu phương Bắc, bị bắt phải làm những công việc tôi đòi nhơ nhớp, Bôn Lang lại mượn hình ảnh đóa hoa sen thơm ngát mọc lên từ bùn lầy – hình ảnh của chính em Chanh kiên trung không chịu khuất phục trước gấm vóc của giặc – để dệt thành bài ca dao lục bát tuyệt đẹp, răn dạy người Việt dù sống trong hoàn cảnh đen tối nào cũng phải giữ trọn cốt cách trong sạch của tổ tiên:
"Hoa thơm dẫu rụng bùn lầy,
Vẫn lưu hương ngát cho đầy nương dâu.
Làm người Việt hãy nhớ câu:
Trong đầm gì đẹp bằng sen,
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn!"
Và để khắc ghi bốn chữ máu "Nước Việt hồi sinh" của người vợ chưa cưới đã ngã xuống nơi miền tuyết trắng, Bôn Lang đã rút hết gan ruột để sáng tác nên những câu ca dao mang lời thề phục quốc vạn đại. Những câu thơ lục bát ấy truyền đi như lời sấm truyền của thần núi Tản, sông Thao, gieo vào lòng hàng vạn, hàng triệu người dân đất Việt một niềm tin sắt đá rằng ách đô hộ của phương Bắc nhất định sẽ bị đập tan:
"Bao giờ cạn nước sông Thao,
Đỉnh non Nghĩa Lĩnh mới nhào cơ ngơi!
Chờ khi sấm dậy lưng trời,
Rồng thiêng thức giấc, hết đời sài lang!
Đá mòn nhưng dạ chẳng mòn,
Tình dân nghĩa nước sắt son một lòng!"
Từng câu chữ bay đi, thấm vào gió, ngấm vào đất, hòa vào từng giọt mồ hôi và máu đào của người dân cày. Những câu ca dao, tục ngữ ấy đã thực sự hóa thành những viên ngọc sáng ngời không bụi bặm nào vấy bẩn được, thành những lưỡi gươm báu vô hình sắc bén hơn mọi thứ giáo sắt đao đồng của quân thù!
Ngọn lửa vô hình thiêu đốt dã tâm giặc Bắc và ánh sao rạng ngời
Chỉ trong một thời gian ngắn, những câu ca dao lục bát và tục ngữ sắc sảo ấy đã lan truyền đi khắp nơi nhanh như lửa cháy đồng khô mùa gió chướng! Khắp các vùng đất từ Phong Châu, Mê Linh, Luy Lâu cho đến tận miền Cửu Chân, Nhật Nam xa xôi, ở đâu có bóng dáng người Việt sinh sống là ở đó vang lên điệu thơ sáu - tám chứa đựng hồn cốt ông cha.
Từ bữa cơm rau muống tương cà đạm bạc, từ cánh đồng chiêm trũng cày sâu cuốc bẫm, cho đến công trường đẽo đá xây thành dưới roi vọt của giặc, người Việt truyền tai nhau những câu ca dao như niệm câu thần chú tiếp thêm sức mạnh phi thường. Đúng là Góp gió thành bão, góp cây nên rừng!
Lũ quan thái thú, tướng lĩnh nhà Hán ngồi trong dinh phủ lầu cao bắt đầu cảm thấy một nỗi bất an rợn tóc gáy, lạnh toát sống lưng. Bằng sự nhạy cảm của kẻ đi cướp nước, chúng nhận ra một sự thật đáng sợ: Người dân Việt sau bao năm bị chém giết đẫm máu, bị đập nát trống đồng, đốt sạch sách vở và đày ải hết người tài giỏi, tuyệt nhiên không hề khiếp nhược, ngu muội hay biến thành người Hán như chúng tính toán!
Trái lại, ánh mắt của những người nông dân mặc áo vải nâu rách rưới kia ngày càng trở nên thâm trầm, gắn kết và kiên định một cách kỳ lạ. Sự chống trả của họ không bộc phát ồn ào mà lặng lẽ, bền bỉ như đá tảng ngầm dưới đáy sông. Giặc Hán bắt hàng trăm người ra tra khảo đến chết cũng không một ai chịu hé răng khai báo nửa lời; chúng đem vàng bạc, chức tước ra mua chuộc cũng chẳng một ai thèm cúi đầu bán rẻ đồng bào. Cả dân tộc Lạc Việt đã kết lại thành một khối vững như kiềng ba chân, không thế lực nào chia rẽ nổi!
Hoảng sợ trước sức mạnh ngầm ấy, quan quân nhà Hán điên cuồng tung mật thám, lính tuần tra đi sục sạo khắp các bản làng, chợ búa để truy lùng cho ra: Kẻ nào đang đứng trong bóng tối xúi giục dân chúng? Kẻ nào đang cầm đầu thế giới tinh thần của vùng đất phương Nam này? Hễ bắt được là phải đem ra phanh thây vạn đoạn!
Thế nhưng, lũ giặc phương Bắc dẫu có lật tung từng tấc đất lên cũng làm sao tìm thấy được! Bởi người thủ lĩnh tối cao của đất Việt lúc này đâu phải là một vị tướng mặc giáp vàng cưỡi ngựa trắng, cũng chẳng phải là một bậc vương tôn ngồi nơi cung điện cao sang. Người thủ lĩnh vĩ đại ấy đã tự xóa bỏ tên tuổi mình để hóa thân trọn vẹn vào trong tiếng nói của muôn dân!
Anh đang ẩn mình trong câu đồng dao trong trẻo của lũ trẻ nhỏ chơi đánh chuyền, thả đỉa ba ba đầu đình; anh đang hóa thân vào lời ru ầu ơ ngọt ngào của bà mẹ nghèo bên cánh võng tre; anh đang hòa nhịp trong tiếng hò giã gạo, tiếng hát đối đáp giao duyên của trai gái trên đồng lúa!
Cỗ máy đồng hóa khổng lồ và tàn bạo của đế chế nhà Hán – với hàng chục vạn quân giáp sắt gươm đao sáng lòa, với hàng vạn cuốn sách chữ Hán vuông vức – bỗng chốc trở nên bất lực, lúng túng như kẻ mù đi đêm trước một kho tàng ca dao truyền miệng mềm mại mà sắc bén vô song của người Việt. Mọi lưỡi gươm chém xuống mặt nước, nước lại liền! Lửa của giặc đốt trụi cỏ trên đồng, chỉ sau một cơn mưa xuân, mầm cỏ non lại đội tro tàn mọc lên xanh rì cả đất trời!
Đêm đông buốt giá lại về trên mảnh đất Làng Bàn. Bôn Lang – trong lốt gã phu chăn ngựa gầy guộc, mình mẩy lấm lem bùn đất – đứng tựa lưng vào cột gỗ chuồng ngựa. Trên đôi môi nứt nẻ của anh khẽ nở một nụ cười kiêu hãnh khi nghe tiếng tù và báo động rúc lên inh ỏi trong đêm, nhìn từng toán kỵ binh Hán mặc giáp sắt cầm đuốc chạy ngược chạy xuôi đầy hoảng loạn mà chẳng tìm ra bóng dáng kẻ thù nào.
Mặc kệ chiếc roi da của giặc còn treo trên vách, Bôn Lang ngẩng cao đầu nhìn lên bầu trời đêm lồng lộng. Nơi phương Bắc xa xăm ấy, ngôi sao sáng nhất trong chòm Bắc Đẩu đang tỏa ánh sáng trong vắt, dịu dàng hệt như đôi mắt của em Chanh đang từ cõi mây trắng nhìn xuống quê nhà, mỉm cười mãn nguyện cùng anh.
Đặt bàn tay chai sần lên ngực áo – nơi cất giữ mảnh lụa thấm máu có bốn chữ "Nước Việt hồi sinh" – Bôn Lang khép nhẹ hàng mi, lồng ngực căng tràn nhựa sống của nòi giống Tiên Rồng, khẽ thầm thì cùng gió núi sông Thao: "Em Chanh ơi... Trên trời cao em có nhìn thấy không? Anh Bôn của em đã giữ trọn lời thề năm xưa! Anh đã cùng bà con đắp xong cho non sông mình một Bức Thành Đồng bằng tiếng mẹ đẻ vững bền muôn thuở. Giặc Hán có thể giẫm nát cỏ cây, có thể đập tan đền miếu, nhưng vạn kiếp ngàn đời chúng không bao giờ dập tắt được dòng máu Lạc Hồng và cốt cách Tiên Rồng đang chảy cuồn cuộn trong từng câu ca dao, từng lời mẹ ru!
Gió bấc cứ thổi đi! Sương muối cứ rơi đi! Đất Việt này, dẫu trải qua ngàn năm dâu bể, vạn thuở thăng trầm, vẫn vĩnh viễn là giang sơn của người Việt!"
Lời thề trầm hùng của người tráng sĩ tan vào làn gió đêm, bay lan đi khắp đôi bờ sông Thao, sông Hồng, thổi bùng lên những đốm lửa hồng âm ỉ dưới từng mái nhà tranh. Ánh sáng rực rỡ của niềm hy vọng phục quốc đã thực sự nhuộm đỏ cả một vòm trời tăm tối. Mầm sống bất diệt đã nảy chồi từ đống tro tàn Làng Bàn, lặng lẽ hút nhựa sống của đất mẹ qua từng mùa trăng, chờ đợi một ngày không xa khi Rồng thiêng quẫy sóng, bay vút lên bầu trời tự do !
