Chắc hẳn chúng ta đều đã trải qua cảm giác bị phân tâm khi bị người khác nhìn ngó, theo dõi, quan sát trong khi đang làm việc. Trong hoàn cảnh đó, não bộ dễ bị mất kiểm soát, lo lắng sợ bị đánh giá và mất tập trung. Thay vì tập trung giải quyết công việc, chúng ta dễ dàng rơi vào câu hỏi “liệu họ đang nghĩ gì trong đầu”, “hình ảnh của mình trong mắt họ ra sao”. Hành vi này, có lẽ một phần xuất hiện từ sự lo sợ bị đánh giá bản năng.
Con người, theo bản năng, luôn muốn xuất hiện trong hình dạng đẹp đẽ nhất, ổn định nhất trong cái nhìn cộng đồng. Việc không có ai nhìn ngó, theo dõi chúng ta tạo ra một khoảng không gian riêng tư để con người tập trung vào công việc của mình. Khi đó, hàng loạt những ý tưởng hay được sáng tạo, công việc liên tục được giải quyết. Tuy nhiên, nếu có người nhìn ngắm, dõi theo hoặc đặt sự quan tâm lên chúng ta, sự tập trung sẽ bị đánh mất. Hàng loạt câu hỏi được đặt ra thay thế cho việc suy nghĩ về công việc. Chúng ta sẽ tự hỏi mình “Tại sao họ lại nhìn mình”, “Mình có làm gì sai không”, “Trông mình như thế nào”... Đặc biệt, nếu đối tượng nhìn ngó là người cấp trên, hoặc người có kinh nghiệm hơn, não bộ hoàn toàn bị phân tâm. Điều này cũng tương tự như việc con người bị đặt trong sự kiềm tỏa của một chiếc máy quay, luôn không thể giao tiếp tự nhiên và sợ sự đánh giá từ phía người xem.
Vấn đề này phản ánh sự lo sợ bị đánh giá theo bản năng con người. Những người mang tâm lý tự ti thường cảm thấy mất tập trung, sợ người khác nhìn thấy hình ảnh mình đang suy nghĩ. Họ liên tục phải chứng minh rằng họ đang làm việc không bị gián đoạn để thể hiện sự tự nhiên. Nhưng càng cố để tạo không gian tự nhiên, não bộ càng trì trệ, cuối cùng thì dừng hẳn việc suy nghĩ về nhiệm vụ. Anxiety and Depression Association of America đã ghi nhận rối loạn lo âu ảnh hưởng tới khoảng 40 triệu người trưởng thành. Con số này sẽ tiếp tục tăng lên, đặc biệt là trong thời buổi mạng xã hội phát triển, con người ẩn sau tấm màn ẩn danh để phê phán ngoại hình, suy nghĩ người khác.
Khi cảm thấy những ánh nhìn đang hướng về mình, não bộ thiết lập cơ chế tự bảo vệ, khiến chúng ta dè chừng hơn với những ánh nhìn. Nhìn đâu quanh mình, ta cũng chỉ thấy sự soi xét, đánh giá, dè bỉu, phủ nhận. Từ đó, ta trốn tránh những ánh nhìn, sợ cái nhìn của người khác và tò mò sâu hơn về việc mọi người đang nghĩ gì về mình. Tôi từng gặp những trường hợp các bạn trẻ lo sợ bị đánh giá đến mức liên tục hỏi “Trông tôi có lố quá không”, “Lúc nãy trông tôi như thế nào”. Khi một đám đông cất tiếng ở phía xa, dù chưa biết ngọn nguồn câu chuyện, họ cũng tự khẳng định tiếng nói đó là lời bình phẩm dành cho mình. Kiểu tư duy xem mình là trung tâm của ánh đèn sân khấu cũng trở thành lý do chúng ta cảm thấy sợ đám đông. Đáng sợ hơn, tâm lý này còn gây ra cảm giác sợ hãi trước camera.
Kiểu tâm lý sợ bị đánh giá bản năng này, nhìn chung có thể gây ra nhiều bất lợi, song nó không phải là trạng thái của riêng ai. Sâu bên trong chúng ta ai cũng có một phần bản năng như vậy. Ngay cả người mạnh mẽ nhất cũng có lúc cảm thấy run sợ, áp lực trước đám đông với ánh nhìn hiếu kỳ. Đã đến lúc chúng ta học cách bình thường hóa những cảm xúc như vậy.
Nếu chúng ta có đủ sự tự tin, cho dù bị một cá nhân nhìn ngó hay bị một đám đông nhìn theo, chúng ta vẫn có đủ sự bình tĩnh để xử lý vấn đề. Hãy xem những ánh mắt đó là sự ngưỡng mộ, quan tâm theo hướng tích cực. Khi não bộ thoải mái, nhận được sự động vien, không còn lo lắng trước lời chê bai, chúng ta sẽ hoàn toàn tập trung vào công việc. Bởi lẽ, phía sau công việc được hoàn thành chỉn chu đó là những lời khen ngợi. Khi cảm thấy căng thẳng, hãy tập cách vỗ về cảm xúc của mình. Hãy biến mình thành con ếch thắng cuộc vì “tưởng những lời chê bai kia là lời cổ vũ, động viên”. Cuộc đời sẽ còn theo dõi hành trình của chúng ta bằng rất nhiều đôi mắt khác nhau, chúng ta không thể ép ánh mắt đó thôi nhìn ngó mình. Thay vào đó, tự tin đối đầu lại là phương cách tốt hơn.
Con người, theo bản năng, luôn muốn xuất hiện trong hình dạng đẹp đẽ nhất, ổn định nhất trong cái nhìn cộng đồng. Việc không có ai nhìn ngó, theo dõi chúng ta tạo ra một khoảng không gian riêng tư để con người tập trung vào công việc của mình. Khi đó, hàng loạt những ý tưởng hay được sáng tạo, công việc liên tục được giải quyết. Tuy nhiên, nếu có người nhìn ngắm, dõi theo hoặc đặt sự quan tâm lên chúng ta, sự tập trung sẽ bị đánh mất. Hàng loạt câu hỏi được đặt ra thay thế cho việc suy nghĩ về công việc. Chúng ta sẽ tự hỏi mình “Tại sao họ lại nhìn mình”, “Mình có làm gì sai không”, “Trông mình như thế nào”... Đặc biệt, nếu đối tượng nhìn ngó là người cấp trên, hoặc người có kinh nghiệm hơn, não bộ hoàn toàn bị phân tâm. Điều này cũng tương tự như việc con người bị đặt trong sự kiềm tỏa của một chiếc máy quay, luôn không thể giao tiếp tự nhiên và sợ sự đánh giá từ phía người xem.
Vấn đề này phản ánh sự lo sợ bị đánh giá theo bản năng con người. Những người mang tâm lý tự ti thường cảm thấy mất tập trung, sợ người khác nhìn thấy hình ảnh mình đang suy nghĩ. Họ liên tục phải chứng minh rằng họ đang làm việc không bị gián đoạn để thể hiện sự tự nhiên. Nhưng càng cố để tạo không gian tự nhiên, não bộ càng trì trệ, cuối cùng thì dừng hẳn việc suy nghĩ về nhiệm vụ. Anxiety and Depression Association of America đã ghi nhận rối loạn lo âu ảnh hưởng tới khoảng 40 triệu người trưởng thành. Con số này sẽ tiếp tục tăng lên, đặc biệt là trong thời buổi mạng xã hội phát triển, con người ẩn sau tấm màn ẩn danh để phê phán ngoại hình, suy nghĩ người khác.
Khi cảm thấy những ánh nhìn đang hướng về mình, não bộ thiết lập cơ chế tự bảo vệ, khiến chúng ta dè chừng hơn với những ánh nhìn. Nhìn đâu quanh mình, ta cũng chỉ thấy sự soi xét, đánh giá, dè bỉu, phủ nhận. Từ đó, ta trốn tránh những ánh nhìn, sợ cái nhìn của người khác và tò mò sâu hơn về việc mọi người đang nghĩ gì về mình. Tôi từng gặp những trường hợp các bạn trẻ lo sợ bị đánh giá đến mức liên tục hỏi “Trông tôi có lố quá không”, “Lúc nãy trông tôi như thế nào”. Khi một đám đông cất tiếng ở phía xa, dù chưa biết ngọn nguồn câu chuyện, họ cũng tự khẳng định tiếng nói đó là lời bình phẩm dành cho mình. Kiểu tư duy xem mình là trung tâm của ánh đèn sân khấu cũng trở thành lý do chúng ta cảm thấy sợ đám đông. Đáng sợ hơn, tâm lý này còn gây ra cảm giác sợ hãi trước camera.
Kiểu tâm lý sợ bị đánh giá bản năng này, nhìn chung có thể gây ra nhiều bất lợi, song nó không phải là trạng thái của riêng ai. Sâu bên trong chúng ta ai cũng có một phần bản năng như vậy. Ngay cả người mạnh mẽ nhất cũng có lúc cảm thấy run sợ, áp lực trước đám đông với ánh nhìn hiếu kỳ. Đã đến lúc chúng ta học cách bình thường hóa những cảm xúc như vậy.
Nếu chúng ta có đủ sự tự tin, cho dù bị một cá nhân nhìn ngó hay bị một đám đông nhìn theo, chúng ta vẫn có đủ sự bình tĩnh để xử lý vấn đề. Hãy xem những ánh mắt đó là sự ngưỡng mộ, quan tâm theo hướng tích cực. Khi não bộ thoải mái, nhận được sự động vien, không còn lo lắng trước lời chê bai, chúng ta sẽ hoàn toàn tập trung vào công việc. Bởi lẽ, phía sau công việc được hoàn thành chỉn chu đó là những lời khen ngợi. Khi cảm thấy căng thẳng, hãy tập cách vỗ về cảm xúc của mình. Hãy biến mình thành con ếch thắng cuộc vì “tưởng những lời chê bai kia là lời cổ vũ, động viên”. Cuộc đời sẽ còn theo dõi hành trình của chúng ta bằng rất nhiều đôi mắt khác nhau, chúng ta không thể ép ánh mắt đó thôi nhìn ngó mình. Thay vào đó, tự tin đối đầu lại là phương cách tốt hơn.
