Khi đất nước đang dần bước sang một kỷ nguyên mới, con người bỗng nhận ra mình đứng trước nhiều ngã rẽ hơn bao giờ hết. Đó không chỉ là ngã rẽ của phát triển hay tụt hậu, của giàu có hay nghèo đói, mà sâu xa hơn là ngã rẽ của lương tri và phẩm giá. Lời hiệu triệu dõng dạc của vua Quang Trung trong Hoàng Lê nhất thống chí: “Các ngươi đều là những kẻ có lương tri, lương năng…” vang lên từ quá khứ, nhưng dường như lại mang sức nặng của một lời nhắc nhở khẩn thiết dành cho hiện tại. Bởi càng đi xa trên con đường văn minh, con người càng phải đối diện với câu hỏi căn cốt: ta sẽ trở thành ai trong chính thế giới do mình kiến tạo?
Kỷ nguyên mới mở ra bằng những thành tựu khiến con người tự hào. Khoa học – công nghệ phát triển như vũ bão, trí tuệ nhân tạo dần thay thế sức lao động trí óc, biên giới quốc gia được rút ngắn bằng một cú chạm màn hình, tri thức của nhân loại nằm gọn trong một thiết bị nhỏ bé. Con người tưởng như đã nắm trong tay quyền năng chưa từng có: cải tạo tự nhiên, kéo dài tuổi thọ, thậm chí can thiệp vào cấu trúc sự sống. Những phát minh vượt khỏi quy luật tự nhiên (cừu Dolly) khiến chúng ta choáng ngợp trước sức mạnh tự nhiên của con người. Nhưng chính trong ánh hào quang ấy, những vết nứt âm thầm của lương tri bắt đầu lộ diện. Khi con người mải mê chinh phục thế giới bên ngoài, họ có nguy cơ bỏ quên thế giới bên trong – nơi phẩm giá và lương tâm làm nên giá trị cốt lõi của nhân tính.
Nhà thơ Bằng Việt từng cảnh báo rằng lương tâm đòi hỏi con người phải có lập trường trước những vấn đề sinh tử của thế giới. Đó không phải là những khái niệm xa xôi hay những bài diễn thuyết hùng biện, mà là những câu hỏi nhức nhối hiện hữu từng ngày. Trước hình ảnh những đàn gấu Bắc Cực trôi dạt trên những tảng băng tan chảy vì biến đổi khí hậu, con người có thể thờ ơ đến mức nào? Trước một đứa trẻ run rẩy giữa khói lửa chiến tranh, ánh mắt hoảng loạn chưa kịp hiểu vì sao quê hương mình hóa thành đổ nát, chúng ta có thể quay lưng dễ dàng đến đâu? Lương tri không cho phép con người vô cảm, bởi sự vô cảm hôm nay chính là tàn tro của ngày mai.
Thế giới hiện đại không chỉ đối diện với khủng hoảng môi trường hay chiến tranh, mà còn đứng trước những thử thách đạo đức chưa từng có tiền lệ. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đặt ra câu hỏi: khi máy móc ngày càng “thông minh”, con người sẽ giữ vị trí nào? Nếu mọi quyết định được giao phó cho thuật toán, liệu lương tri có còn là la bàn dẫn đường? Những thí nghiệm “lai tạo quá đà”, những can thiệp sâu vào cấu trúc sinh học của sự sống, tuy được nhân danh tiến bộ khoa học, nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ quy luật tự nhiên. Câu chuyện về con cừu Dolly không chỉ là một thành tựu, mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh: ranh giới giữa sáng tạo và hủy hoại đôi khi mong manh hơn ta tưởng. Và chính lương tri con người là hàng rào cuối cùng ngăn thế giới trượt dài trong tham vọng vô hạn.
Trong bối cảnh ấy, phẩm giá con người trở thành giá trị cần được gìn giữ hơn bao giờ hết. Phẩm giá không phải là khái niệm trừu tượng, mà thể hiện ở cách con người đối xử với đồng loại, với tự nhiên và với chính mình. Một xã hội có thể giàu có về vật chất, nhưng nếu con người sẵn sàng chà đạp lên nỗi đau của kẻ khác để mưu cầu lợi ích, thì sự thịnh vượng ấy chỉ là lớp vỏ rỗng. Khi di dân bị coi như gánh nặng, khi sinh mạng bị quy đổi thành con số thống kê, khi lợi nhuận được đặt cao hơn sự sống, đó là lúc phẩm giá bị xói mòn, và cùng với nó là nền tảng đạo đức của cả một nền văn minh.
Tuy nhiên, nhìn vào thế giới hôm nay, ta không chỉ thấy gam màu u tối. Vẫn còn đó những con người âm thầm gìn giữ lương tri giữa dòng xoáy thời đại: những nhà khoa học lên tiếng cảnh báo về biến đổi khí hậu dù phải đối mặt với áp lực lợi ích; những tổ chức nhân đạo lao vào vùng chiến sự để cứu lấy từng sinh mạng; những người trẻ cất tiếng nói vì môi trường, vì công bằng, vì tương lai chung của nhân loại. Họ không phải anh hùng trong những trang sử hào hùng, mà là những con người bình thường, nhưng lựa chọn sống có trách nhiệm. Chính những lựa chọn ấy đã thắp lên hy vọng rằng lương tri vẫn chưa bị đánh mất trong kỷ nguyên mới.
Thế giới đang đổi thay từng ngày, và con người không thể đứng ngoài dòng chảy ấy. Nhưng tiến lên không có nghĩa là đánh đổi tất cả. Lịch sử đã chứng minh rằng mọi nền văn minh sụp đổ đều bắt đầu từ sự suy thoái đạo đức. Vì thế, trong kỷ nguyên mới, khi sức mạnh của con người đạt đến mức chưa từng có, lương tri và phẩm giá càng phải được đặt ở vị trí trung tâm. Đó không chỉ là điều kiện để “dựng nên công lớn” như lời vua Quang Trung, mà còn là chìa khóa để nhân loại tồn tại và phát triển một cách bền vững.
Khi nhìn về tương lai, tôi tin rằng câu hỏi quan trọng nhất không phải là “con người có thể làm được gì?”, mà là “con người nên làm gì?”. Chỉ khi mỗi cá nhân ý thức được trách nhiệm của mình trước thế giới chung, khi lương tri được giữ gìn như một giá trị thiêng liêng, khi phẩm giá được coi là nền tảng bất khả xâm phạm, thì kỷ nguyên mới mà nhân loại bước vào mới thực sự là kỷ nguyên của tiến bộ, nhân văn và hy vọng.
Kỷ nguyên mới mở ra bằng những thành tựu khiến con người tự hào. Khoa học – công nghệ phát triển như vũ bão, trí tuệ nhân tạo dần thay thế sức lao động trí óc, biên giới quốc gia được rút ngắn bằng một cú chạm màn hình, tri thức của nhân loại nằm gọn trong một thiết bị nhỏ bé. Con người tưởng như đã nắm trong tay quyền năng chưa từng có: cải tạo tự nhiên, kéo dài tuổi thọ, thậm chí can thiệp vào cấu trúc sự sống. Những phát minh vượt khỏi quy luật tự nhiên (cừu Dolly) khiến chúng ta choáng ngợp trước sức mạnh tự nhiên của con người. Nhưng chính trong ánh hào quang ấy, những vết nứt âm thầm của lương tri bắt đầu lộ diện. Khi con người mải mê chinh phục thế giới bên ngoài, họ có nguy cơ bỏ quên thế giới bên trong – nơi phẩm giá và lương tâm làm nên giá trị cốt lõi của nhân tính.
Nhà thơ Bằng Việt từng cảnh báo rằng lương tâm đòi hỏi con người phải có lập trường trước những vấn đề sinh tử của thế giới. Đó không phải là những khái niệm xa xôi hay những bài diễn thuyết hùng biện, mà là những câu hỏi nhức nhối hiện hữu từng ngày. Trước hình ảnh những đàn gấu Bắc Cực trôi dạt trên những tảng băng tan chảy vì biến đổi khí hậu, con người có thể thờ ơ đến mức nào? Trước một đứa trẻ run rẩy giữa khói lửa chiến tranh, ánh mắt hoảng loạn chưa kịp hiểu vì sao quê hương mình hóa thành đổ nát, chúng ta có thể quay lưng dễ dàng đến đâu? Lương tri không cho phép con người vô cảm, bởi sự vô cảm hôm nay chính là tàn tro của ngày mai.
Thế giới hiện đại không chỉ đối diện với khủng hoảng môi trường hay chiến tranh, mà còn đứng trước những thử thách đạo đức chưa từng có tiền lệ. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đặt ra câu hỏi: khi máy móc ngày càng “thông minh”, con người sẽ giữ vị trí nào? Nếu mọi quyết định được giao phó cho thuật toán, liệu lương tri có còn là la bàn dẫn đường? Những thí nghiệm “lai tạo quá đà”, những can thiệp sâu vào cấu trúc sinh học của sự sống, tuy được nhân danh tiến bộ khoa học, nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ phá vỡ quy luật tự nhiên. Câu chuyện về con cừu Dolly không chỉ là một thành tựu, mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh: ranh giới giữa sáng tạo và hủy hoại đôi khi mong manh hơn ta tưởng. Và chính lương tri con người là hàng rào cuối cùng ngăn thế giới trượt dài trong tham vọng vô hạn.
Trong bối cảnh ấy, phẩm giá con người trở thành giá trị cần được gìn giữ hơn bao giờ hết. Phẩm giá không phải là khái niệm trừu tượng, mà thể hiện ở cách con người đối xử với đồng loại, với tự nhiên và với chính mình. Một xã hội có thể giàu có về vật chất, nhưng nếu con người sẵn sàng chà đạp lên nỗi đau của kẻ khác để mưu cầu lợi ích, thì sự thịnh vượng ấy chỉ là lớp vỏ rỗng. Khi di dân bị coi như gánh nặng, khi sinh mạng bị quy đổi thành con số thống kê, khi lợi nhuận được đặt cao hơn sự sống, đó là lúc phẩm giá bị xói mòn, và cùng với nó là nền tảng đạo đức của cả một nền văn minh.
Tuy nhiên, nhìn vào thế giới hôm nay, ta không chỉ thấy gam màu u tối. Vẫn còn đó những con người âm thầm gìn giữ lương tri giữa dòng xoáy thời đại: những nhà khoa học lên tiếng cảnh báo về biến đổi khí hậu dù phải đối mặt với áp lực lợi ích; những tổ chức nhân đạo lao vào vùng chiến sự để cứu lấy từng sinh mạng; những người trẻ cất tiếng nói vì môi trường, vì công bằng, vì tương lai chung của nhân loại. Họ không phải anh hùng trong những trang sử hào hùng, mà là những con người bình thường, nhưng lựa chọn sống có trách nhiệm. Chính những lựa chọn ấy đã thắp lên hy vọng rằng lương tri vẫn chưa bị đánh mất trong kỷ nguyên mới.
Thế giới đang đổi thay từng ngày, và con người không thể đứng ngoài dòng chảy ấy. Nhưng tiến lên không có nghĩa là đánh đổi tất cả. Lịch sử đã chứng minh rằng mọi nền văn minh sụp đổ đều bắt đầu từ sự suy thoái đạo đức. Vì thế, trong kỷ nguyên mới, khi sức mạnh của con người đạt đến mức chưa từng có, lương tri và phẩm giá càng phải được đặt ở vị trí trung tâm. Đó không chỉ là điều kiện để “dựng nên công lớn” như lời vua Quang Trung, mà còn là chìa khóa để nhân loại tồn tại và phát triển một cách bền vững.
Khi nhìn về tương lai, tôi tin rằng câu hỏi quan trọng nhất không phải là “con người có thể làm được gì?”, mà là “con người nên làm gì?”. Chỉ khi mỗi cá nhân ý thức được trách nhiệm của mình trước thế giới chung, khi lương tri được giữ gìn như một giá trị thiêng liêng, khi phẩm giá được coi là nền tảng bất khả xâm phạm, thì kỷ nguyên mới mà nhân loại bước vào mới thực sự là kỷ nguyên của tiến bộ, nhân văn và hy vọng.
