Chúng ta đang sống trong một cuộc địa chấn về vật chất và kỹ thuật, một thời đại mà lịch sử nhân loại chưa từng chứng kiến. Chưa bao giờ con người sở hữu trong tay lượng tri thức đồ sộ, khả năng kết nối xuyên lục địa và những công cụ vạn năng như lúc này. Chúng ta tự hào gọi đây là đỉnh cao của sự tiến bộ, là chương rực rỡ nhất của tư duy duy lý. Thế nhưng, ngay trong chính thời khắc hoàng kim đó, một tiếng thở dài đầy hoài nghi lại vang lên từ sâu thẳm tâm thức của những kẻ biết tư duy. Nhà nghiên cứu Lương Dũng Nhân cho rằng: “Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên giàu thông tin nhất, nhưng cũng có thể là kỷ nguyên nghèo nàn nhất về năng lực cảm xúc và xã hội”. Lời cảnh báo ấy buộc chúng ta phải nhìn nhận lại xem liệu sự bùng nổ của thông tin có đang tỷ lệ nghịch với độ trưởng thành của tâm hồn, và liệu thế giới công nghệ có đang trở thành một chiếc lồng kính khiến con người trở nên “nghèo nàn” hay không.
Thế giới công nghệ với những tiến bộ vượt bậc mang theo sự tiện nghi của nó đã giúp chúng ta được sống trong một kỷ nguyên giàu thông tin hơn bao giờ hết. Nhìn vào bức tranh toàn cảnh của xã hội đương đại, ta thấy sự hiện diện của công nghệ thông tin đã tái cấu trúc hoàn toàn cách thức thế giới vận hành. Không còn những ngày tháng con người phải mòn mỏi chờ đợi một cánh thư đi qua các đại dương, cũng không còn cảnh những tri thức quý giá bị chôn vùi trong những thư viện cổ kính mà chỉ một số ít học giả mới có quyền tiếp cận. Giờ đây, dòng chảy thông tin diễn ra theo dòng thời gian thực, liên tục, cuộn xoáy và tràn ngập khắp mọi ngõ ngách của đời sống. Công nghệ số hóa đã san phẳng các ranh giới địa lý, biến hành tinh này thành một ngôi làng toàn cầu nơi mà bất kỳ ai cũng có thể trở thành nhà xuất bản thông tin, và bất kỳ ai cũng có thể tiếp cận nguồn tri thức của nhân loại chỉ bằng một thiết bị cầm tay nhỏ gọn.
Sự tiện nghi này mang lại cho con người một quyền năng tối thượng, một thứ cảm giác tự do vô bờ bến khi ta có thể kiểm soát và định cấu hình thế giới xung quanh theo ý muốn của mình. Chúng ta có thể học tập từ những giáo sư hàng đầu thế giới mà không cần rời khỏi căn phòng nhỏ, có thể điều hành những doanh nghiệp triệu đô thông qua những dòng lệnh trên nền tảng đám mây, và có thể kết nối với hàng triệu người xa lạ chỉ trong một khoảnh khắc. Kỷ nguyên giàu thông tin đã mang đến một sự giải phóng mạnh mẽ về mặt trí tuệ, giúp con người nâng cao năng suất lao động, tối ưu hóa các nguồn lực xã hội và mở rộng tầm nhìn ra ngoài vũ trụ bao la. Đó là một thành tựu không thể phủ nhận, một bước nhảy vọt vĩ đại minh chứng cho sức mạnh sáng tạo vô biên của bộ óc con người. Công nghệ đã phủ lên đời sống một lớp lụa là của sự tiện lợi, biến những điều tưởng chừng là viễn tưởng của thế kỷ trước thành những thói quen bình thường của ngày hôm nay.
Tuy nhiên, sự tiện nghi mà công nghệ mang đến cho con người cũng khiến con người rơi vào nguy cơ lo sợ trước những cơ chế mà nó mang lại, khi con người liên tục phải hoài nghi rằng liệu sự tiện nghi đó có tước đi quyền làm người của họ không, có thống trị vai trò của họ trong thế giới này hay không. Đây không phải là một nỗi sợ mơ hồ mang tính hoang tưởng, mà là một cuộc khủng hoảng hiện sinh có thật đang âm ỉ cháy trong lòng xã hội hiện đại. Khi công nghệ trở nên quá thông minh, quá thấu hiểu và quá tiện lợi, nó bắt đầu thay thế con người đưa ra các quyết định. Từ việc gợi ý một bài hát, một bộ phim, cho đến việc định hướng quan điểm chính trị, lựa chọn nghề nghiệp hay thậm chí là tìm kiếm bạn đời, tất cả đều đang được vận hành bởi những thuật toán tinh vi.
Con người bắt đầu cảm thấy mình trở nên nhỏ bé và thụ động trước chính những sản phẩm do mình tạo ra. Chúng ta lo sợ rằng khi mọi hành vi, sở thích và suy nghĩ của mình đều bị mã hóa thành những dữ liệu số để các tập đoàn công nghệ phân tích và thao túng, thì cái gọi là tự do ý chí liệu có còn tồn tại. Khi một cỗ máy có thể viết văn, vẽ tranh, lập trình và đưa ra những quyết định logic chuẩn xác hơn cả một chuyên gia con người, thì vị thế độc tôn của nhân loại sẽ ở đâu. Sự tiện nghi tối hạn dường như đang đi kèm với một cái giá quá đắt, đó là sự xói mòn dần quyền tự quyết của cá nhân. Con người phải đối mặt với nỗi ám ảnh rằng mình đang biến thành một mắt xích phụ thuộc trong một hệ sinh thái công nghệ khổng lồ, nơi mà vai trò chủ thể của họ bị hạ thấp xuống thành những sinh thể tiêu thụ thụ động, những kẻ nhận mệnh lệnh từ các thông báo đẩy trên màn hình điện thoại. Sự hoài nghi này đẩy chúng ta vào một trạng thái bất an thường trực, một nỗi lo sợ hiện sinh rằng liệu trong tương lai, chúng ta có bị biến thành những thực thể vô hồn, bị thống trị bởi chính sự tiện nghi mà mình hằng khao khát.
Hệ quả tất yếu của sự phụ thuộc đó là chúng ta đang sống trong kỷ nguyên nghèo nàn nhất về năng lực cảm xúc và xã hội, khi mà chúng ta phó mặc hoàn toàn cho những thiết bị công nghệ và đánh mất quyền năng thể hiện cảm xúc của mình. Thật nghịch lý khi trong một thế giới mà con người có thể kết nối với hàng ngàn bạn bè trên mạng xã hội, thì tỷ lệ người cảm thấy cô đơn và trầm cảm lại cao chưa từng thấy. Chúng ta đã thay thế những cuộc trò chuyện trực tiếp, những cái ôm ấm áp, những ánh mắt biết nói bằng những biểu tượng cảm xúc vô hồn trên màn hình điện thoại. Chúng ta phó mặc việc duy trì các mối quan hệ xã hội cho các thuật toán nhắn tin, phó mặc việc ghi nhớ những kỷ niệm cho các kho lưu trữ đám mây.
Khi mọi giao tiếp đều được lọc qua các bộ lọc kỹ thuật số, năng lực thấu cảm của con người bắt đầu bị thui chột. Chúng ta không còn đủ kiên nhẫn để lắng nghe một câu chuyện dài của một người bạn đang gặp khó khăn, không còn đủ nhạy cảm để nhận ra sự rạn nứt trong giọng nói của người đối diện, bởi vì chúng ta đã quen với những thông tin ngắn gọn, nhanh chóng và được định dạng sẵn. Quyền năng thể hiện cảm xúc, vốn là bản chất nguyên thủy và thiêng liêng nhất của con người, giờ đây bị giới hạn trong những nút bấm thích, thả tim hay những dòng bình luận ngắn ngủi đầy sáo rỗng. Chúng ta trở nên vụng về trong việc xử lý các xung đột đời thực, sợ hãi những tổn thương trực diện và xu hướng trốn nghĩa vụ chia sẻ bằng cách ẩn mình sau những hồ sơ cá nhân hoàn hảo trên không gian ảo. Sự nghèo nàn này không nằm ở chỗ chúng ta không có cảm xúc, mà là ở chỗ chúng ta không còn biết cách nuôi dưỡng, biểu đạt và trao truyền cảm xúc đó một cách chân thật giữa người với người trong thế giới thực tại.
Thế nhưng, thực tế cho thấy, chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên nghèo nàn về cảm xúc xã hội nhưng lại vô cùng giàu có về lý trí và bản lĩnh, mà chính lý trí và bản lĩnh này lại là thước đo, là cơ sở để chúng ta nhìn nhận lại mình đang ở đâu, đang tồn hiện như thế nào trước sức tấn công của công nghệ thông tin. Việc công nghệ hóa không hẳn chỉ toàn gây ra những tác hại tiêu cực mà nó còn tạo cơ hội lớn cho con người nhìn lại mình bằng cái nhìn lý trí hơn, nghiêm túc hơn và sâu sắc hơn. Khi đối mặt với sự thách thức của trí tuệ nhân tạo và những làn sóng tự động hóa, con người buộc phải trải qua một cuộc đại tự vấn mang tính sinh tử để định nghĩa lại chính mình.
Bản lĩnh của con người thời đại này được thể hiện ở chỗ họ biết cách hoài nghi nghi ngờ, biết cách đặt câu hỏi ngược lại cho các thuật toán và tìm cách thiết lập những ranh giới đạo đức cho sự phát triển của công nghệ. Công nghệ hóa đã đẩy chúng ta vào một tình thế hiểm nghèo, nhưng chính trong tình thế hiểm nghèo đó, lý trí của con người lại được kích hoạt ở mức độ cao nhất để tìm kiếm những giải pháp sinh tồn, giúp chúng ta nhận ra rằng những gì máy móc không thể thay thế được như sự sáng tạo đột phá, lòng trắc ẩn sâu xa và ý thức về sự tồn tại mới chính là những hòn đá tảng định hình nên giá trị của con người.
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà công nghệ phân bố chưa đồng đều, khi mà bên cạnh những vùng đất phát triển thịnh vượng, tiếp cận đầy đủ đến mức thừa mứa công nghệ thì ở rất nhiều vùng đất khác, việc tiếp cận công nghệ lại vô cùng khó khăn. Sự bất bình đẳng này tạo nên một thế giới phân mảnh sâu sắc, nơi tồn tại hai thực tế hoàn toàn trái ngược nhau trong cùng một không gian thời gian. Ở những đô thị siêu hiện đại, con người đang đau đầu với những căn bệnh của sự thừa thãi thông tin, của việc mất kết nối do quá kết nối ảo, của nỗi lo sợ bị thao túng bởi trí tuệ nhân tạo. Trong khi một bộ phận nhân loại đang tìm cách "thải độc kỹ thuật số" để tìm lại sự bình yên, thì một bộ phận khác vẫn đang phải vật lộn trong bóng tối của sự thiếu hụt thông tin cơ bản, bị gạt ra bên lề của tiến trình văn minh. Sự phân bố chưa đồng đều này không chỉ là một vấn đề kinh tế xã hội đơn thuần, nó còn làm trầm trọng thêm sự nghèo nàn về năng lực cảm xúc và xã hội khi nó tạo ra một khoảng cách lớn về sự thấu cảm giữa các tầng lớp và các khu vực địa lý. Kẻ thừa mứa công nghệ thì trở nên vô cảm trước những nỗi đau thực tế vì họ bận rộn trong thế giới ảo của mình, còn người thiếu thốn công nghệ thì lại bị tước đoạt mất những công cụ tối thiểu để tiếng nói của họ có thể được lắng nghe và chia sẻ trên diễn đàn toàn cầu.
Đứng trước sự suy giảm của năng lực cảm xúc, một câu hỏi quan trọng cần phải được đặt ra một cách nghiêm túc là con người thực sự đang mất đi năng lực đó hay họ đang chủ động dùng công nghệ như một phương tiện để xóa nhòa đi những cảm xúc rất đỗi hiện sinh của họ về một thế giới hiểm nguy. Nhìn sâu vào tâm lý học của con người hiện đại, ta thấy thế giới thực tại chứa đựng quá nhiều bất ổn, biến động, bạo lực và những tổn thương khó lường. Cuộc sống thực tế đòi hỏi con người phải đối mặt với những thất bại, những mất mát, những mối quan hệ đổ vỡ và những áp lực sinh tồn nặng nề. Trong bối cảnh đó, công nghệ xuất hiện như một cứu cánh, một chiếc kén an toàn và êm ái.
Việc con người mất đi cảm xúc không phải hoàn toàn do công nghệ tước đoạt, mà phần lớn là do chính nhu cầu muốn sống nội tâm, nhu cầu muốn trốn tránh những va đập khốc liệt của đời thực để tìm kiếm sự an ủi trong thế giới ảo. Chúng ta chủ động đeo tai nghe ở nơi công cộng không phải vì chúng ta ghét âm thanh của cuộc sống, mà vì chúng ta muốn xây dựng một bức tường ngăn cách mình với một xã hội quá xô bồ và bất an. Chúng ta thích nhắn tin hơn gọi điện vì nhắn tin cho phép chúng ta có thời gian biên tập lại cảm xúc, che giấu đi sự bối rối và kiểm soát được hình ảnh của mình trước người khác. Công nghệ ở đây đóng vai trò là một bộ giảm chấn, một phương tiện giúp con người né tránh những trải nghiệm hiện sinh đau đớn. Do đó, việc đổ lỗi hoàn toàn cho công nghệ là một sự ngụy biện trốn tránh trách nhiệm, bởi vì chính chúng ta đã chọn cách từ bỏ quyền năng cảm xúc của mình để đổi lấy một sự bình yên giả tạo và một sự an toàn trong bóng tối của những màn hình phát sáng.
Hơn thế nữa, thời đại này không hề nghèo về năng lực trí tuệ hay cảm xúc, những giá trị đó nó vẫn tồn tại, thậm chí là tồn tại rất rõ ràng và mạnh mẽ trong đời sống tinh thần của nhân loại, tuy nhiên những tấm gương, biểu tượng, hình ảnh về sự thương xót, cảm thông, yêu thương thì rất dễ bị nhiệt lượng quan tâm của xã hội vùi dập đi. Xã hội hiện đại có một xu hướng đáng ngại là thích cái gây sốc, thích những trường hợp đặt con người vào hoàn cảnh kỳ lạ để họ có lý do để bàn tán, để bình giá, để soi xét từ trên cao xuống dưới. Hệ thống truyền thông và mạng xã hội được vận hành dựa trên nền tảng của sự chú ý, và thứ thu hút sự chú ý mạnh mẽ nhất lại thường là những điều tiêu cực, những scandal, những biểu hiện lệch chuẩn hay những tấn bi kịch của cá nhân.
Thời đại này đòi hỏi chúng ta phải có một bản lĩnh lớn, một lý trí tỉnh táo để không bị nhấn chìm trong đại dương thông tin nhưng lại chết khát trong sự thiếu hụt tính người. Cuộc cách mạng thực sự mà chúng ta cần thực hiện trong thế kỷ này không phải là cuộc cách mạng về trí tuệ nhân tạo hay công nghệ sinh học, mà là cuộc cách mạng thức tỉnh tâm hồn, nơi mỗi cá nhân tự ý thức được việc phải bảo vệ và nuôi dưỡng năng lực cảm xúc của chính mình. Chúng ta cần học lại cách lắng nghe những âm thanh trầm lặng của đời sống, học cách đối thoại trực diện với những nỗi đau hiện sinh mà không cần đến một bộ lọc công nghệ nào, và học cách trao đi tình yêu thương một cách thuần khiết, chân thật nhất. Đứng trước sự tấn công vũ bão của công nghệ thông tin, câu trả lời cho tương lai của nhân loại không nằm ở những phòng thí nghiệm hay những tập đoàn công nghệ khổng lồ, nó nằm ngay trong câu hỏi mà mỗi chúng ta tự đặt ra cho bản thân mình mỗi ngày khi đối diện với tấm gương của lương tri, rằng liệu ta có đang tồn tại như một con người đích thực với đầy đủ những rung động thiêng liêng.
Thế giới công nghệ với những tiến bộ vượt bậc mang theo sự tiện nghi của nó đã giúp chúng ta được sống trong một kỷ nguyên giàu thông tin hơn bao giờ hết. Nhìn vào bức tranh toàn cảnh của xã hội đương đại, ta thấy sự hiện diện của công nghệ thông tin đã tái cấu trúc hoàn toàn cách thức thế giới vận hành. Không còn những ngày tháng con người phải mòn mỏi chờ đợi một cánh thư đi qua các đại dương, cũng không còn cảnh những tri thức quý giá bị chôn vùi trong những thư viện cổ kính mà chỉ một số ít học giả mới có quyền tiếp cận. Giờ đây, dòng chảy thông tin diễn ra theo dòng thời gian thực, liên tục, cuộn xoáy và tràn ngập khắp mọi ngõ ngách của đời sống. Công nghệ số hóa đã san phẳng các ranh giới địa lý, biến hành tinh này thành một ngôi làng toàn cầu nơi mà bất kỳ ai cũng có thể trở thành nhà xuất bản thông tin, và bất kỳ ai cũng có thể tiếp cận nguồn tri thức của nhân loại chỉ bằng một thiết bị cầm tay nhỏ gọn.
Sự tiện nghi này mang lại cho con người một quyền năng tối thượng, một thứ cảm giác tự do vô bờ bến khi ta có thể kiểm soát và định cấu hình thế giới xung quanh theo ý muốn của mình. Chúng ta có thể học tập từ những giáo sư hàng đầu thế giới mà không cần rời khỏi căn phòng nhỏ, có thể điều hành những doanh nghiệp triệu đô thông qua những dòng lệnh trên nền tảng đám mây, và có thể kết nối với hàng triệu người xa lạ chỉ trong một khoảnh khắc. Kỷ nguyên giàu thông tin đã mang đến một sự giải phóng mạnh mẽ về mặt trí tuệ, giúp con người nâng cao năng suất lao động, tối ưu hóa các nguồn lực xã hội và mở rộng tầm nhìn ra ngoài vũ trụ bao la. Đó là một thành tựu không thể phủ nhận, một bước nhảy vọt vĩ đại minh chứng cho sức mạnh sáng tạo vô biên của bộ óc con người. Công nghệ đã phủ lên đời sống một lớp lụa là của sự tiện lợi, biến những điều tưởng chừng là viễn tưởng của thế kỷ trước thành những thói quen bình thường của ngày hôm nay.
Tuy nhiên, sự tiện nghi mà công nghệ mang đến cho con người cũng khiến con người rơi vào nguy cơ lo sợ trước những cơ chế mà nó mang lại, khi con người liên tục phải hoài nghi rằng liệu sự tiện nghi đó có tước đi quyền làm người của họ không, có thống trị vai trò của họ trong thế giới này hay không. Đây không phải là một nỗi sợ mơ hồ mang tính hoang tưởng, mà là một cuộc khủng hoảng hiện sinh có thật đang âm ỉ cháy trong lòng xã hội hiện đại. Khi công nghệ trở nên quá thông minh, quá thấu hiểu và quá tiện lợi, nó bắt đầu thay thế con người đưa ra các quyết định. Từ việc gợi ý một bài hát, một bộ phim, cho đến việc định hướng quan điểm chính trị, lựa chọn nghề nghiệp hay thậm chí là tìm kiếm bạn đời, tất cả đều đang được vận hành bởi những thuật toán tinh vi.
Con người bắt đầu cảm thấy mình trở nên nhỏ bé và thụ động trước chính những sản phẩm do mình tạo ra. Chúng ta lo sợ rằng khi mọi hành vi, sở thích và suy nghĩ của mình đều bị mã hóa thành những dữ liệu số để các tập đoàn công nghệ phân tích và thao túng, thì cái gọi là tự do ý chí liệu có còn tồn tại. Khi một cỗ máy có thể viết văn, vẽ tranh, lập trình và đưa ra những quyết định logic chuẩn xác hơn cả một chuyên gia con người, thì vị thế độc tôn của nhân loại sẽ ở đâu. Sự tiện nghi tối hạn dường như đang đi kèm với một cái giá quá đắt, đó là sự xói mòn dần quyền tự quyết của cá nhân. Con người phải đối mặt với nỗi ám ảnh rằng mình đang biến thành một mắt xích phụ thuộc trong một hệ sinh thái công nghệ khổng lồ, nơi mà vai trò chủ thể của họ bị hạ thấp xuống thành những sinh thể tiêu thụ thụ động, những kẻ nhận mệnh lệnh từ các thông báo đẩy trên màn hình điện thoại. Sự hoài nghi này đẩy chúng ta vào một trạng thái bất an thường trực, một nỗi lo sợ hiện sinh rằng liệu trong tương lai, chúng ta có bị biến thành những thực thể vô hồn, bị thống trị bởi chính sự tiện nghi mà mình hằng khao khát.
Hệ quả tất yếu của sự phụ thuộc đó là chúng ta đang sống trong kỷ nguyên nghèo nàn nhất về năng lực cảm xúc và xã hội, khi mà chúng ta phó mặc hoàn toàn cho những thiết bị công nghệ và đánh mất quyền năng thể hiện cảm xúc của mình. Thật nghịch lý khi trong một thế giới mà con người có thể kết nối với hàng ngàn bạn bè trên mạng xã hội, thì tỷ lệ người cảm thấy cô đơn và trầm cảm lại cao chưa từng thấy. Chúng ta đã thay thế những cuộc trò chuyện trực tiếp, những cái ôm ấm áp, những ánh mắt biết nói bằng những biểu tượng cảm xúc vô hồn trên màn hình điện thoại. Chúng ta phó mặc việc duy trì các mối quan hệ xã hội cho các thuật toán nhắn tin, phó mặc việc ghi nhớ những kỷ niệm cho các kho lưu trữ đám mây.
Khi mọi giao tiếp đều được lọc qua các bộ lọc kỹ thuật số, năng lực thấu cảm của con người bắt đầu bị thui chột. Chúng ta không còn đủ kiên nhẫn để lắng nghe một câu chuyện dài của một người bạn đang gặp khó khăn, không còn đủ nhạy cảm để nhận ra sự rạn nứt trong giọng nói của người đối diện, bởi vì chúng ta đã quen với những thông tin ngắn gọn, nhanh chóng và được định dạng sẵn. Quyền năng thể hiện cảm xúc, vốn là bản chất nguyên thủy và thiêng liêng nhất của con người, giờ đây bị giới hạn trong những nút bấm thích, thả tim hay những dòng bình luận ngắn ngủi đầy sáo rỗng. Chúng ta trở nên vụng về trong việc xử lý các xung đột đời thực, sợ hãi những tổn thương trực diện và xu hướng trốn nghĩa vụ chia sẻ bằng cách ẩn mình sau những hồ sơ cá nhân hoàn hảo trên không gian ảo. Sự nghèo nàn này không nằm ở chỗ chúng ta không có cảm xúc, mà là ở chỗ chúng ta không còn biết cách nuôi dưỡng, biểu đạt và trao truyền cảm xúc đó một cách chân thật giữa người với người trong thế giới thực tại.
Thế nhưng, thực tế cho thấy, chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên nghèo nàn về cảm xúc xã hội nhưng lại vô cùng giàu có về lý trí và bản lĩnh, mà chính lý trí và bản lĩnh này lại là thước đo, là cơ sở để chúng ta nhìn nhận lại mình đang ở đâu, đang tồn hiện như thế nào trước sức tấn công của công nghệ thông tin. Việc công nghệ hóa không hẳn chỉ toàn gây ra những tác hại tiêu cực mà nó còn tạo cơ hội lớn cho con người nhìn lại mình bằng cái nhìn lý trí hơn, nghiêm túc hơn và sâu sắc hơn. Khi đối mặt với sự thách thức của trí tuệ nhân tạo và những làn sóng tự động hóa, con người buộc phải trải qua một cuộc đại tự vấn mang tính sinh tử để định nghĩa lại chính mình.
Bản lĩnh của con người thời đại này được thể hiện ở chỗ họ biết cách hoài nghi nghi ngờ, biết cách đặt câu hỏi ngược lại cho các thuật toán và tìm cách thiết lập những ranh giới đạo đức cho sự phát triển của công nghệ. Công nghệ hóa đã đẩy chúng ta vào một tình thế hiểm nghèo, nhưng chính trong tình thế hiểm nghèo đó, lý trí của con người lại được kích hoạt ở mức độ cao nhất để tìm kiếm những giải pháp sinh tồn, giúp chúng ta nhận ra rằng những gì máy móc không thể thay thế được như sự sáng tạo đột phá, lòng trắc ẩn sâu xa và ý thức về sự tồn tại mới chính là những hòn đá tảng định hình nên giá trị của con người.
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà công nghệ phân bố chưa đồng đều, khi mà bên cạnh những vùng đất phát triển thịnh vượng, tiếp cận đầy đủ đến mức thừa mứa công nghệ thì ở rất nhiều vùng đất khác, việc tiếp cận công nghệ lại vô cùng khó khăn. Sự bất bình đẳng này tạo nên một thế giới phân mảnh sâu sắc, nơi tồn tại hai thực tế hoàn toàn trái ngược nhau trong cùng một không gian thời gian. Ở những đô thị siêu hiện đại, con người đang đau đầu với những căn bệnh của sự thừa thãi thông tin, của việc mất kết nối do quá kết nối ảo, của nỗi lo sợ bị thao túng bởi trí tuệ nhân tạo. Trong khi một bộ phận nhân loại đang tìm cách "thải độc kỹ thuật số" để tìm lại sự bình yên, thì một bộ phận khác vẫn đang phải vật lộn trong bóng tối của sự thiếu hụt thông tin cơ bản, bị gạt ra bên lề của tiến trình văn minh. Sự phân bố chưa đồng đều này không chỉ là một vấn đề kinh tế xã hội đơn thuần, nó còn làm trầm trọng thêm sự nghèo nàn về năng lực cảm xúc và xã hội khi nó tạo ra một khoảng cách lớn về sự thấu cảm giữa các tầng lớp và các khu vực địa lý. Kẻ thừa mứa công nghệ thì trở nên vô cảm trước những nỗi đau thực tế vì họ bận rộn trong thế giới ảo của mình, còn người thiếu thốn công nghệ thì lại bị tước đoạt mất những công cụ tối thiểu để tiếng nói của họ có thể được lắng nghe và chia sẻ trên diễn đàn toàn cầu.
Đứng trước sự suy giảm của năng lực cảm xúc, một câu hỏi quan trọng cần phải được đặt ra một cách nghiêm túc là con người thực sự đang mất đi năng lực đó hay họ đang chủ động dùng công nghệ như một phương tiện để xóa nhòa đi những cảm xúc rất đỗi hiện sinh của họ về một thế giới hiểm nguy. Nhìn sâu vào tâm lý học của con người hiện đại, ta thấy thế giới thực tại chứa đựng quá nhiều bất ổn, biến động, bạo lực và những tổn thương khó lường. Cuộc sống thực tế đòi hỏi con người phải đối mặt với những thất bại, những mất mát, những mối quan hệ đổ vỡ và những áp lực sinh tồn nặng nề. Trong bối cảnh đó, công nghệ xuất hiện như một cứu cánh, một chiếc kén an toàn và êm ái.
Việc con người mất đi cảm xúc không phải hoàn toàn do công nghệ tước đoạt, mà phần lớn là do chính nhu cầu muốn sống nội tâm, nhu cầu muốn trốn tránh những va đập khốc liệt của đời thực để tìm kiếm sự an ủi trong thế giới ảo. Chúng ta chủ động đeo tai nghe ở nơi công cộng không phải vì chúng ta ghét âm thanh của cuộc sống, mà vì chúng ta muốn xây dựng một bức tường ngăn cách mình với một xã hội quá xô bồ và bất an. Chúng ta thích nhắn tin hơn gọi điện vì nhắn tin cho phép chúng ta có thời gian biên tập lại cảm xúc, che giấu đi sự bối rối và kiểm soát được hình ảnh của mình trước người khác. Công nghệ ở đây đóng vai trò là một bộ giảm chấn, một phương tiện giúp con người né tránh những trải nghiệm hiện sinh đau đớn. Do đó, việc đổ lỗi hoàn toàn cho công nghệ là một sự ngụy biện trốn tránh trách nhiệm, bởi vì chính chúng ta đã chọn cách từ bỏ quyền năng cảm xúc của mình để đổi lấy một sự bình yên giả tạo và một sự an toàn trong bóng tối của những màn hình phát sáng.
Hơn thế nữa, thời đại này không hề nghèo về năng lực trí tuệ hay cảm xúc, những giá trị đó nó vẫn tồn tại, thậm chí là tồn tại rất rõ ràng và mạnh mẽ trong đời sống tinh thần của nhân loại, tuy nhiên những tấm gương, biểu tượng, hình ảnh về sự thương xót, cảm thông, yêu thương thì rất dễ bị nhiệt lượng quan tâm của xã hội vùi dập đi. Xã hội hiện đại có một xu hướng đáng ngại là thích cái gây sốc, thích những trường hợp đặt con người vào hoàn cảnh kỳ lạ để họ có lý do để bàn tán, để bình giá, để soi xét từ trên cao xuống dưới. Hệ thống truyền thông và mạng xã hội được vận hành dựa trên nền tảng của sự chú ý, và thứ thu hút sự chú ý mạnh mẽ nhất lại thường là những điều tiêu cực, những scandal, những biểu hiện lệch chuẩn hay những tấn bi kịch của cá nhân.
Thời đại này đòi hỏi chúng ta phải có một bản lĩnh lớn, một lý trí tỉnh táo để không bị nhấn chìm trong đại dương thông tin nhưng lại chết khát trong sự thiếu hụt tính người. Cuộc cách mạng thực sự mà chúng ta cần thực hiện trong thế kỷ này không phải là cuộc cách mạng về trí tuệ nhân tạo hay công nghệ sinh học, mà là cuộc cách mạng thức tỉnh tâm hồn, nơi mỗi cá nhân tự ý thức được việc phải bảo vệ và nuôi dưỡng năng lực cảm xúc của chính mình. Chúng ta cần học lại cách lắng nghe những âm thanh trầm lặng của đời sống, học cách đối thoại trực diện với những nỗi đau hiện sinh mà không cần đến một bộ lọc công nghệ nào, và học cách trao đi tình yêu thương một cách thuần khiết, chân thật nhất. Đứng trước sự tấn công vũ bão của công nghệ thông tin, câu trả lời cho tương lai của nhân loại không nằm ở những phòng thí nghiệm hay những tập đoàn công nghệ khổng lồ, nó nằm ngay trong câu hỏi mà mỗi chúng ta tự đặt ra cho bản thân mình mỗi ngày khi đối diện với tấm gương của lương tri, rằng liệu ta có đang tồn tại như một con người đích thực với đầy đủ những rung động thiêng liêng.
