Con người đang sống một cách rệu rã, tàn lụi và đui mù trước những tàn dư của thời đại mình. Người ta nói nhiều về lương tri và phẩm giá con người, bất chấp những rệu rã đang tồn tại. Thế nhưng, chính tại điểm rơi của sự tuyệt vọng ấy, vị trí của văn chương càng được đẩy lên trong một dáng hình khác: văn học không sống nhờ sự bảo trợ của quyền lực, cũng không tồn tại nhờ những tràng vỗ tay của đám đông. Nó sống bằng hơi thở của những cá nhân đơn độc, những người dùng ngôn ngữ như một thứ khí giới cuối cùng để "bảo trì ý thức làm người". Viết, khi ấy, trở thành một hành động tự khẳng định giá trị tự thân, một khoái cảm tự thân mà không cần đến bất kỳ sự vụ lợi hay hồi đáp nào từ thế giới bên ngoài.
Khởi nguồn của văn học, theo một cách hiểu thuần khiết nhất, chính là tiếng nói nội tâm của cá nhân tự đối thoại với chính mình và thế giới. Trước khi trở thành một công cụ truyền thông hay một phương tiện để cải tạo xã hội, văn học là một nhu cầu để thỏa mãn khao khát được nói ra lòng mình. Nhà văn sử dụng cảm xúc như một cách định hình mình giữa thế giới. Nhà văn viết vì họ "muốn viết", vì ngay trong khoảnh khắc ngôn ngữ tuôn chảy trên trang giấy, họ cảm nhận được sự đền đáp và an ủi. Mỗi chữ đặt xuống như giọt nước mắt thấm đẫm trên trang giấy, máu chảy nơi đầu ngọn bút. Đó là khoảnh khắc mà cái "tôi" được vẹn tròn, được giải thoát khỏi những áp chế của thực tại để trở về với bản chất nguyên sơ nhất của con người.
Sự "bảo trì ý thức làm người" thông qua văn chương chính là việc giữ gìn sự tỉnh thức trước những cám dỗ của sự tha hóa. Trong một xã hội mà con người dễ dàng bị biến thành công cụ, bị tước đoạt quyền tư duy và cảm xúc, thì hành động viết là một sự khẳng định đanh thép về chủ quyền cá nhân. Nhà văn xác nhận giá trị tự thân của mình không phải thông qua những huân chương hay địa vị xã hội, mà thông qua khả năng sử dụng ngôn ngữ để kiến tạo một thế giới riêng. Chính sự khẳng định này đã cứu rỗi con người khỏi cái chết lâm sàng về mặt tinh thần khi đối diện với bạo quyền hay sự vô nghĩa của tồn tại.
Văn học, xét tận cội rễ, là sự làm tròn vẹn chính mình của nhà văn. Nó nảy sinh từ sự thôi thúc nội tâm mãnh liệt, từ việc nhà văn cần phải nói ra để không bị nghẹt thở bởi chính những suy tư của mình. Văn học bảo trì ý thức làm người không phải qua giáo lý khô khan mà qua cảm xúc mãnh liệt thôi thúc người đọc duy trì ý thức làm người. Nhà văn không có quyền năng, và cũng không nên có ý nguyện, quyết định cách mà thế giới tiếp nhận đứa con tinh thần của mình. Bởi lẽ, một khi tác phẩm đã ra đời, nó thuộc về sự cảm thụ của hàng triệu cá nhân khác, mỗi người lại có một cách "bảo trì ý thức làm người" riêng biệt thông qua việc đọc.
Sáng tạo văn chương, vì thế, không nhắm tới mục tiêu cải tạo thế giới theo những khuôn mẫu có sẵn. Những nhà văn lớn đều hiểu rằng, thế giới này quá phức tạp và đầy rẫy những mâu thuẫn để có thể được sửa chữa bằng những dòng chữ. Thay vì tham vọng thay đổi trật tự xã hội, họ chọn cách thay đổi chiều sâu của tâm hồn. Họ trông cậy vào ngôn ngữ để soi rọi vào những ngóc ngách u tối nhất của nhân tính, để đối diện với cái ác, sự hèn nhát và cả những khát khao cao thượng. Hành động viết là một sự dũng cảm thầm lặng: dũng cảm để yếu đuối, dũng cảm để cô độc và dũng cảm để là một cá nhân tự do giữa một tập thể đang ngủ mê.
Văn chương không phải là một vương quốc rực rỡ ánh kim cương của những ngẫu tượng, mà là một túp lều tranh ấm áp nơi ánh lửa của sự tự thức chưa bao giờ tắt. Ở đó, nhà văn và độc giả gặp nhau trong sự chân thật trần trụi, thoát khỏi mọi lớp vỏ bọc của địa vị và tiền bạc. Chính cái khoái cảm được sống thật với mình, được đền đáp bằng sự thấu hiểu từ chính tâm hồn mình, mới là thứ năng lượng vĩnh cửu nuôi dưỡng văn chương qua mọi thời đại. Ngôn ngữ, với thần lực quyến rũ của nó, sẽ mãi là thánh đường để con người tìm về, để khẳng định rằng: dù thế giới có sụp đổ hay quyền lực có tàn bạo đến đâu, ý thức làm người vẫn sẽ được bảo tồn chừng nào con người còn biết tự nói với bản thân bằng những lời chân thật nhất.
Khởi nguồn của văn học, theo một cách hiểu thuần khiết nhất, chính là tiếng nói nội tâm của cá nhân tự đối thoại với chính mình và thế giới. Trước khi trở thành một công cụ truyền thông hay một phương tiện để cải tạo xã hội, văn học là một nhu cầu để thỏa mãn khao khát được nói ra lòng mình. Nhà văn sử dụng cảm xúc như một cách định hình mình giữa thế giới. Nhà văn viết vì họ "muốn viết", vì ngay trong khoảnh khắc ngôn ngữ tuôn chảy trên trang giấy, họ cảm nhận được sự đền đáp và an ủi. Mỗi chữ đặt xuống như giọt nước mắt thấm đẫm trên trang giấy, máu chảy nơi đầu ngọn bút. Đó là khoảnh khắc mà cái "tôi" được vẹn tròn, được giải thoát khỏi những áp chế của thực tại để trở về với bản chất nguyên sơ nhất của con người.
Sự "bảo trì ý thức làm người" thông qua văn chương chính là việc giữ gìn sự tỉnh thức trước những cám dỗ của sự tha hóa. Trong một xã hội mà con người dễ dàng bị biến thành công cụ, bị tước đoạt quyền tư duy và cảm xúc, thì hành động viết là một sự khẳng định đanh thép về chủ quyền cá nhân. Nhà văn xác nhận giá trị tự thân của mình không phải thông qua những huân chương hay địa vị xã hội, mà thông qua khả năng sử dụng ngôn ngữ để kiến tạo một thế giới riêng. Chính sự khẳng định này đã cứu rỗi con người khỏi cái chết lâm sàng về mặt tinh thần khi đối diện với bạo quyền hay sự vô nghĩa của tồn tại.
Văn học, xét tận cội rễ, là sự làm tròn vẹn chính mình của nhà văn. Nó nảy sinh từ sự thôi thúc nội tâm mãnh liệt, từ việc nhà văn cần phải nói ra để không bị nghẹt thở bởi chính những suy tư của mình. Văn học bảo trì ý thức làm người không phải qua giáo lý khô khan mà qua cảm xúc mãnh liệt thôi thúc người đọc duy trì ý thức làm người. Nhà văn không có quyền năng, và cũng không nên có ý nguyện, quyết định cách mà thế giới tiếp nhận đứa con tinh thần của mình. Bởi lẽ, một khi tác phẩm đã ra đời, nó thuộc về sự cảm thụ của hàng triệu cá nhân khác, mỗi người lại có một cách "bảo trì ý thức làm người" riêng biệt thông qua việc đọc.
Sáng tạo văn chương, vì thế, không nhắm tới mục tiêu cải tạo thế giới theo những khuôn mẫu có sẵn. Những nhà văn lớn đều hiểu rằng, thế giới này quá phức tạp và đầy rẫy những mâu thuẫn để có thể được sửa chữa bằng những dòng chữ. Thay vì tham vọng thay đổi trật tự xã hội, họ chọn cách thay đổi chiều sâu của tâm hồn. Họ trông cậy vào ngôn ngữ để soi rọi vào những ngóc ngách u tối nhất của nhân tính, để đối diện với cái ác, sự hèn nhát và cả những khát khao cao thượng. Hành động viết là một sự dũng cảm thầm lặng: dũng cảm để yếu đuối, dũng cảm để cô độc và dũng cảm để là một cá nhân tự do giữa một tập thể đang ngủ mê.
Văn chương không phải là một vương quốc rực rỡ ánh kim cương của những ngẫu tượng, mà là một túp lều tranh ấm áp nơi ánh lửa của sự tự thức chưa bao giờ tắt. Ở đó, nhà văn và độc giả gặp nhau trong sự chân thật trần trụi, thoát khỏi mọi lớp vỏ bọc của địa vị và tiền bạc. Chính cái khoái cảm được sống thật với mình, được đền đáp bằng sự thấu hiểu từ chính tâm hồn mình, mới là thứ năng lượng vĩnh cửu nuôi dưỡng văn chương qua mọi thời đại. Ngôn ngữ, với thần lực quyến rũ của nó, sẽ mãi là thánh đường để con người tìm về, để khẳng định rằng: dù thế giới có sụp đổ hay quyền lực có tàn bạo đến đâu, ý thức làm người vẫn sẽ được bảo tồn chừng nào con người còn biết tự nói với bản thân bằng những lời chân thật nhất.
