Sáng 11/6, hơn 1,2 triệu thí sinh bước vào kỳ thi THPTQG 2026. Câu nghị luận xã hội của đề gây ra khá nhiều tranh luận: làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”? Trong đó, câu gợi dẫn của đề viết: “Nước Mĩ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk,... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới". Tôi cho rằng đây là một đề văn hay và mới lạ, có khả năng thách thức tư duy của thí sinh, song tôi nghĩ cũng cần có những đối thoại xung quanh đề bài này. Bởi lẽ, tại sao chúng ta phải trở thành Steve Jobs? Tại sao chúng ta không thể nỗ lực để trở thành chính ta? Và liệu suy nghĩ tôn vinh Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk,… có phải là dấu hiệu của tư tưởng xem phương Tây là trung tâm không?
Phải công nhận rằng nước Mỹ xuất hiện rất nhiều thiên tài giỏi giang trong rất nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc chúng ta xem người Mỹ làm chuẩn và phải nỗ lực để trở thành họ. Nhìn về các nước Á Đông, chúng ta thấy rằng Việt Nam đã vươn lên sau tro tàn của chiến tranh, từng ngày tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi số và nâng tầm ngoại giao để bước vào kỷ nguyên vươn mình. Singapore – từ một làng chài trở thành một quốc gia phát triển. Trung Quốc trở thành siêu cường toàn cầu, nắm giữ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và là quốc gia sở hữu khối tài sản ròng lớn nhất, không chỉ là con rồng Á Châu mà còn là con rồng quốc tế. Quá nhiều câu chuyện về sự vươn lên mạnh mẽ, ý chí sắt đá và thành công của các quốc gia, đủ để chúng ta thấy rằng mỗi quốc gia đều có một tiến trình phát triển riêng, và điều đó có nghĩa là chúng ta chỉ cần phát triển theo đường hướng của quốc gia mình. Sự trỗi dậy của các quốc gia Á Đông trong thế kỷ XXI là minh chứng cho thấy mô hình phát triển của phương Tây không phải là chiếc khuôn duy nhất để tạo nên sự thịnh vượng. Nước Mỹ có thể tạo ra Steve Jobs nhờ vào nền văn hóa khuyến khích sự đột phá cá nhân tối đa và một thị trường tiêu dùng toàn cầu đã được định hình sẵn. Nhưng Việt Nam, với xuất phát điểm là một quốc gia chịu nhiều tổn thương sau chiến tranh, lại có những thế mạnh và những mối quan ngại khác.
Kỷ nguyên vươn mình không đòi hỏi chúng ta phải tạo ra những vĩ nhân của nước Mỹ, mà đòi hỏi chúng ta phải thấu hiểu nội lực của chính mình. Bản sắc kinh tế - xã hội của Việt Nam nằm ở sự linh hoạt, khả năng thích ứng nhanh, tinh thần vượt khó và một lực lượng lao động trẻ dồi dào, am hiểu công nghệ. Những doanh nghiệp công nghệ lớn của Việt Nam hiện nay đang thành công không phải bằng cách phát minh ra một hệ điều hành hay một chiếc điện thoại làm thay đổi thế giới như Apple, mà bằng cách giải quyết các bài toán thiết thực của người bản địa: từ phủ sóng viễn thông đến các vùng sâu vùng xa, bình dân hóa dịch vụ số, đến việc đưa nông sản Việt ra thị trường quốc tế qua thương mại điện tử. Do đó, việc áp đặt một hình mẫu thiên tài công nghệ kiểu Mỹ lên thế hệ trẻ Việt Nam không chỉ là sự lệch pha về mặt bối cảnh, mà còn có thể làm lu mờ đi những tiềm năng bản địa.
Tại sao chúng ta phải trở thành Steve Jobs trong khi ta là chính ta? Mỗi con người đều có một bản dạng và dấu triện riêng. Thay vì trở thành ai đó, chúng ta cần cố gắng để trở thành chính mình. Vai trò của mỗi cá nhân, cộng đồng, xã hội trong thời điểm này còn chưa được phát huy hết khả năng, làm thế nào chúng ta có thể tạo nên những sự nghiệp lớn? Lời kêu gọi thế hệ trẻ phải trở thành những Steve Jobs, Mark Zuckerberg vô tình tạo ra một áp lực đồng hóa nặng nề, định hướng con người ta vào việc theo đuổi một khuôn mẫu thành công duy nhất: phải là doanh nhân công nghệ, phải giàu có, phải tạo ra những sản phẩm mang tính đại chúng toàn cầu. Nhưng một xã hội phát triển bền vững không thể được xây dựng bởi một tập hợp những bản sao. Nó cần sự đa dạng của bản sắc cá nhân. Khi người trẻ bị cuốn vào cuộc đua trở thành một ai đó danh tiếng, họ rất dễ rơi vào trạng thái khủng hoảng bản sắc, hoang mang trên chuyến hành trình đi tìm kiếm chính mình. Bởi vậy, thay vì mơ mộng về một cá nhân xuất chúng hay thiên tài, điều cấp thiết hơn là phải phát huy tối đa nội lực của từng cá nhân trong xã hội, tối ưu hóa sức mạnh cộng đồng để tạo ra một môi trường mà ở đó, bất kỳ ai cũng có cơ hội cống hiến và thành công theo cách riêng của họ.
Hướng về những Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk,… để ngưỡng mộ tài năng của họ không phải là lý do chúng ta quên đi bản sắc dân tộc mình. Việt Nam không cần một Steve Jobs nào hết, Việt Nam chỉ cần những con người “biết căm thù và biết yêu thương” (Tố Hữu), biết sẻ chia và biết dấn thân, biết cách cống hiến sức trẻ cho quê hương đất nước. Sự ngưỡng mộ dành cho các thiên tài thế giới là một thái độ văn minh và cần thiết. Chúng ta không thể phủ nhận tầm vóc của những người đã định hình lại cách nhân loại làm việc và tư duy. Học hỏi từ họ tinh thần kiên trì, tư duy đột phá và khát vọng vượt qua các giới hạn là điều vô cùng quý giá. Tuy nhiên, chúng ta cần những con người đủ bản lĩnh để biết căm ghét cái nghèo nàn, lạc hậu, sự tụt hậu về công nghệ, kiên quyết bài trừ cái xấu, sự lười biếng và thờ ơ, ích kỷ, biết gắn kết, sẻ chia, thấu cảm với đồng bào xung quanh mình.
Đề bài NLXH THPTQG 2026 mang tính thách thức cao vì nó chạm đến khát vọng lớn lao của đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tuy nhiên, câu trả lời không nằm ở việc theo đuổi những hình mẫu vĩ nhân Mỹ, mà nằm ở sự thức tỉnh về bản dạng và bản sắc dân tộc mình. Hãy để người Mỹ tự hào về Steve Jobs, Elon Musk, còn chúng ta sẽ tự hào về một thế hệ trẻ Việt Nam tự tin bước ra thế giới với tư cách là chính mình, viết nên câu chuyện phát triển của một quốc gia độc lập, tự chủ và giàu bản sắc.
Phải công nhận rằng nước Mỹ xuất hiện rất nhiều thiên tài giỏi giang trong rất nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc chúng ta xem người Mỹ làm chuẩn và phải nỗ lực để trở thành họ. Nhìn về các nước Á Đông, chúng ta thấy rằng Việt Nam đã vươn lên sau tro tàn của chiến tranh, từng ngày tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi số và nâng tầm ngoại giao để bước vào kỷ nguyên vươn mình. Singapore – từ một làng chài trở thành một quốc gia phát triển. Trung Quốc trở thành siêu cường toàn cầu, nắm giữ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và là quốc gia sở hữu khối tài sản ròng lớn nhất, không chỉ là con rồng Á Châu mà còn là con rồng quốc tế. Quá nhiều câu chuyện về sự vươn lên mạnh mẽ, ý chí sắt đá và thành công của các quốc gia, đủ để chúng ta thấy rằng mỗi quốc gia đều có một tiến trình phát triển riêng, và điều đó có nghĩa là chúng ta chỉ cần phát triển theo đường hướng của quốc gia mình. Sự trỗi dậy của các quốc gia Á Đông trong thế kỷ XXI là minh chứng cho thấy mô hình phát triển của phương Tây không phải là chiếc khuôn duy nhất để tạo nên sự thịnh vượng. Nước Mỹ có thể tạo ra Steve Jobs nhờ vào nền văn hóa khuyến khích sự đột phá cá nhân tối đa và một thị trường tiêu dùng toàn cầu đã được định hình sẵn. Nhưng Việt Nam, với xuất phát điểm là một quốc gia chịu nhiều tổn thương sau chiến tranh, lại có những thế mạnh và những mối quan ngại khác.
Kỷ nguyên vươn mình không đòi hỏi chúng ta phải tạo ra những vĩ nhân của nước Mỹ, mà đòi hỏi chúng ta phải thấu hiểu nội lực của chính mình. Bản sắc kinh tế - xã hội của Việt Nam nằm ở sự linh hoạt, khả năng thích ứng nhanh, tinh thần vượt khó và một lực lượng lao động trẻ dồi dào, am hiểu công nghệ. Những doanh nghiệp công nghệ lớn của Việt Nam hiện nay đang thành công không phải bằng cách phát minh ra một hệ điều hành hay một chiếc điện thoại làm thay đổi thế giới như Apple, mà bằng cách giải quyết các bài toán thiết thực của người bản địa: từ phủ sóng viễn thông đến các vùng sâu vùng xa, bình dân hóa dịch vụ số, đến việc đưa nông sản Việt ra thị trường quốc tế qua thương mại điện tử. Do đó, việc áp đặt một hình mẫu thiên tài công nghệ kiểu Mỹ lên thế hệ trẻ Việt Nam không chỉ là sự lệch pha về mặt bối cảnh, mà còn có thể làm lu mờ đi những tiềm năng bản địa.
Tại sao chúng ta phải trở thành Steve Jobs trong khi ta là chính ta? Mỗi con người đều có một bản dạng và dấu triện riêng. Thay vì trở thành ai đó, chúng ta cần cố gắng để trở thành chính mình. Vai trò của mỗi cá nhân, cộng đồng, xã hội trong thời điểm này còn chưa được phát huy hết khả năng, làm thế nào chúng ta có thể tạo nên những sự nghiệp lớn? Lời kêu gọi thế hệ trẻ phải trở thành những Steve Jobs, Mark Zuckerberg vô tình tạo ra một áp lực đồng hóa nặng nề, định hướng con người ta vào việc theo đuổi một khuôn mẫu thành công duy nhất: phải là doanh nhân công nghệ, phải giàu có, phải tạo ra những sản phẩm mang tính đại chúng toàn cầu. Nhưng một xã hội phát triển bền vững không thể được xây dựng bởi một tập hợp những bản sao. Nó cần sự đa dạng của bản sắc cá nhân. Khi người trẻ bị cuốn vào cuộc đua trở thành một ai đó danh tiếng, họ rất dễ rơi vào trạng thái khủng hoảng bản sắc, hoang mang trên chuyến hành trình đi tìm kiếm chính mình. Bởi vậy, thay vì mơ mộng về một cá nhân xuất chúng hay thiên tài, điều cấp thiết hơn là phải phát huy tối đa nội lực của từng cá nhân trong xã hội, tối ưu hóa sức mạnh cộng đồng để tạo ra một môi trường mà ở đó, bất kỳ ai cũng có cơ hội cống hiến và thành công theo cách riêng của họ.
Hướng về những Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk,… để ngưỡng mộ tài năng của họ không phải là lý do chúng ta quên đi bản sắc dân tộc mình. Việt Nam không cần một Steve Jobs nào hết, Việt Nam chỉ cần những con người “biết căm thù và biết yêu thương” (Tố Hữu), biết sẻ chia và biết dấn thân, biết cách cống hiến sức trẻ cho quê hương đất nước. Sự ngưỡng mộ dành cho các thiên tài thế giới là một thái độ văn minh và cần thiết. Chúng ta không thể phủ nhận tầm vóc của những người đã định hình lại cách nhân loại làm việc và tư duy. Học hỏi từ họ tinh thần kiên trì, tư duy đột phá và khát vọng vượt qua các giới hạn là điều vô cùng quý giá. Tuy nhiên, chúng ta cần những con người đủ bản lĩnh để biết căm ghét cái nghèo nàn, lạc hậu, sự tụt hậu về công nghệ, kiên quyết bài trừ cái xấu, sự lười biếng và thờ ơ, ích kỷ, biết gắn kết, sẻ chia, thấu cảm với đồng bào xung quanh mình.
Đề bài NLXH THPTQG 2026 mang tính thách thức cao vì nó chạm đến khát vọng lớn lao của đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tuy nhiên, câu trả lời không nằm ở việc theo đuổi những hình mẫu vĩ nhân Mỹ, mà nằm ở sự thức tỉnh về bản dạng và bản sắc dân tộc mình. Hãy để người Mỹ tự hào về Steve Jobs, Elon Musk, còn chúng ta sẽ tự hào về một thế hệ trẻ Việt Nam tự tin bước ra thế giới với tư cách là chính mình, viết nên câu chuyện phát triển của một quốc gia độc lập, tự chủ và giàu bản sắc.
